7-1-2- رویکردهای برنامه‌ریزی گردشگری25
8-1-2- نظام گردشگری25
9-1-2- عرضه و تقاضای گردشگری27
1-9-1-2- عرضه گردشگری28
2-9-1-2- تقاضای گردشگری29
10-1-2- تاریخچه و مفهوم توسعه32
1-10-1-2- تئوری‌های توسعه34
2-10-1-2- توسعه پایدار35
3-10-1-2- توسعه گردشگری پایدار37
4-10-1-2- الگوی توسعه همبافته گردشگری38
12-1-2- مقصد و جامعه گردشگری39
1-12-1-2- ذینفعان توسعه گردشگری40
13-1-2- معیارهای کلیدی توسعه مقصد40
14-1-2- دلایل پیچیدگی مدیریت مقصدها41
1-14-1-2- چرخۀ عمر گردشگری42
2-14-1-2- ظرفیت تحمل44
3-14-1-2- شاخص رنجش داکسی 45
15-1-2- عوامل موثر بر توسعه مقصد گردشگری46
1-15-1-2- عوامل محیط داخلی مؤثر بر مقصد گردشگری46
2-15-1-2- عوامل محیط خارجی مؤثر بر مقصد گردشگری49
16-1-2- مدیریت استراتژیک گردشگری53
2-2- بخش دوم54
1-2-2- تعاریف و مفاهیم راهبرد54
1-1-2-2- معنای لغوی54
2-1-2-2- معنای اصطلاحی54
3-2-2- مفهوم مدیریت استراتژیک56
4-2-2- تعریف مدیریت استراتژیک57
5-2-2- ویژگی های مدیریت اسراتژیک58
6-2-2- سطوح مدیریت استراتژیک59
7-2-2-مزایای مدیریت استراتژیک61
8-2-2- مراحل مدیریت استراتژیک62
9-2-2- اصطلاحات کلیدی در مدیریت استراتژیک63
10-2-2- مدل فرایند مدیریت استراتژیک65
11-2-2- چارچوبی جامع برای تدوین استراتژی69
12-2-2- برنامه‌ریزی استراتژیک73
13-2-2- ویژگی‌های برنامه‌ریزی استراتژیک73
14-2-2- برنامه‌ریزی استراتژیک و تفاوت آن با سایر روش‌های برنامه‌ریزی74
15-2-2- فرایند برنامه‌ریزی استراتژیک76
16-2-2- مدل‌های برنامه‌ریزی استراتژیک77
1-3-2- پیشینه تاریخی81
2-3-2- جغرافیای طبیعی83
3-3-2- شرایط اقلیمی85
4-3-2- سازمان فضایی و پهنه بندی شهر تهران86
5-3-2- گردشگری تهران90
6-3-2- فرهنگ و هنر91
7-3-2- جاذبه های استان تهران92
8-3-2- حیات وحش ومناطق حفاظت شده93
9-3-2- صنایع دستی استان تهران94
جمع بندی ادبیات تحقیق95
مقدمه98
1-3- بخش اول98
1-1-3- فرایند اجرای تحقیق98
2-1-3- روش تحقیق100
1-2-1-3- روش دلفی100
2-2-1-3- ویژگی های روش دلفی101
3-1-3- سؤال تحقیق101
4-1-3- طرح تحقیق102
5-1-3- نمونه تحقیق103
6-1-3- انجام دور اول دلفی105
7-1-3- انجام دور دوم دلفی105
8-1-3- انجام دور سوم دلفی106
9-1-3- روش تحلیل داده‌ها106
10-1-3- روش و ابزار گردآوری داده ها106
11-1-3- روایی و پایایی روش دلفی107
1-11-1-3- روایی و پایایی در این تحقیق108
2-3- بخش دوم108
1-2-3- فرایند تدوین استراتژی109
1-1-2-3- مرحله ورودی109
2-1-2-3- مرحله مقایسه112
3-1-2-3- مرحله تصمیم‌گیری114
1-4- اطلاعات جمعیت شناختی پانل خبرگان116
1-1-4- جمع بندی اطلاعات جمعیت شناختی پاسخ دهندگان120
2-4- تحلیل داده های حاصل از روش دلفی120
3-4- نتایج مرحله اول دلفی122
4-4- نتایج مرحله دوم دلفی127
5-4- نتایج مرحله سوم130
6-4- چارچوب تحلیلی برای تدوین استراتژی ها133
7-4- مرحله اول : مرحله ورودی133
9-4- مرحله سوم: مرحله تصمیم گیری140
10-4- نگاه کلی به شهرستان تهران144
11-4- لیست جاذبه های شهر تهران147
12-4- روستاهای هدف شهرستان های اطراف شهر تهران149
13-4- شبکه حمل ونقل151
12-4- نمودارهای اقامتگاه ها و مراکز پذیرایی153
جمع بندی156
مقدمه161
1-5- جمع بندی یافته‏های تحقیق162
2-5- ویژگی‏های پانل خبرگان169
1-2-5- نتایج به دست آمده در مرحله مقدماتی روش دلفی170
2-2-5- نتایج مرحله دوم دلفی170
3-2-5- نتایج مرحله سوم دلفی170
4-2-5- نتایج بدست آمده از چارچوب تدوین استراتژی مدل فرد.آر.دیوید171
3-5-محدودیت‏های تحقیق174
4-5- پیشنهادات175
1-4-5- پیشنهادات حاصل از نتایج تحقیق175
2-4-5- پیشنهادات برای تحقیقات آتی177

فهرست جداول و نمودارها:
جدول 1- 1. چارچوب جامع تدوین استراتژی7
جدول 4- 1- توزیع فراوانی جنسیت اعضای پانل117
جدول 4- 2- توزیع فراوانی سطح تحصیلات اعضای پانل118
جدول 4- 3- توزیع فراوانی میزان سابقه کار اعضای پانل119
جدول 4- 4- درصد سابقه کار پاسخ دهندگان به پرسش نامه119
جدول 4- 5- نتایج حاصل از مصاحبه انجام شده با 15 نفر کارشناس گردشگری استان تهران121
جدول 4- 6- توزیع فراوانی های مولفه های پرسشنامه دوراول124
جدول 4- 7- نتایج آزمون کای دو برای هر یک از مولفه ها126
جدول 4- 8- توزیع فراوانی هریک از مولفه های پرسشنامه دور دوم129
جدول 4- 9- نتایج پرسشنامه دور سوم131
جدول 4- 10- ماتریس ارزیابی عوامل خارجی134
جدول 4- 11- ماتریس ارزیابی عوامل داخلی135
جدول 4- 12- ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی ( QSPM)141
جدول 4- 13- نتابج نهایی ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی143
جدول 4- 14- روستاهای هدف حومه شهر تهران149
جدول 5- 1- ماتریس سوات ( SWOT )172
جدول 5- 2- نتایج ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی173
نمودار 3- 1- فرایند اجرای تحقیق حاضر……………………………………………………………………………………………………………………………99
فهرست شکل‌ها:
شکل 2- 1- الگوی تعاملی صنعت توریسم ]زاهدی ،1385[21
شکل 2- 2- منحنی چرخه عمر گردشگری44
شکل 2- 3- شاخص رنجش داکسی ]میسون ،2003[45
شکل 2- 4- تعامل بخش‌های سه گانه مدیریت ]منبع: اعرابی، 1389: 5[56
شکل 2- 5- سطوح مدیریت استراتژیک ]اعرابی ،1389: 7[60
شکل 2- 6- مدل مدیریت استراتژیک پیرس و رابینسون ]پیرس و رابینسون، 1388: 44[66
شکل 2- 7-الگوی جامع مدیریت استراتژیک،]اعرابی،1389:6[68
شکل 2- 8- مدل برنامه ریزی برایسون، ]طیبی،ملکی:82[79
شکل 2- 9- مدل برنامه‌ریزی استراتژیک وایتمن،] طیبی و ملکی ،1382[80
شکل 2- 10-نقشه محدوده شهر تهران (منبع: وزارت مسکن وشهرسازی،1386)84
شکل 2- 11- نقشه سازمان فضایی شهر تهران(منبع:وزارت مسکن وشهرسازی،1386)87
شکل 2- 12- نقشه شبکه معابر شهر تهران (منبع:وزارت مسکن وشهرسازی،1386)89
شکل 2- 13- نقشه پهنه بندی شهر تهران (منبع:وزارت مسکن وشهرسازی،1386)89
شکل 2- 14- جمع بندی عوامل داخلی و خارجی مقصد گردشگری96
شکل 2- 15- عناصر عوامل داخلی و خارجی مقصد گردشگری96
شکل 3- 1- فرایند تدوین استراتژی ]اعرابی ، 1389 ، ص 8[109
شکل 4- 1- درصد پاسخ دهندگان به پرسش نامه به تفکیک خانم ها و آقایان117
شکل 4- 2- درصد مقاطع تحصیلی پاسخ دهندگان به پرسش نامه118
شکل 4- 3- نقشه شبکه ریلی شهر تهران (منبع:وزارت مسکن وشهرسازی،1386)152
فصل اول: کلیات تحقیق
مقدمه
فصل اول این پایان نامه به بیان کلیات طرح تحقیق می پردازد که با مطالعه آن مفهوم و ساختار موضوع تحت بررسی مشخص خواهد شد. در انتهای این فصل خواننده قادر خواهد بود تا اطلاعات کافی از بخش های مختلف این فصل که شامل بیان مسئله، ضرورت واهمیت تحقیق ، پیشینه تحقیق، اهداف، سوالات، روش شناسی، قلمرو تحقیق ، فرآیند انجام تحقیق، واژگان اختصاصی طرح تحقیق وموانع و محدودیت های تحقیق می باشد را بدست آورد. لازم به ذکر است که بخش های اصلی فوق در فصل های بعدی به صورت کامل تری تشریح شده است.
1-1- بیان مسئله
توسعه اقتصادی در هر کشوری نیازمند سرمایه گذاری در بخش ها و فعالیت های مختلف اقتصادی آن کشور است و بدون سرمایه گذاری در طرح های زیر بنایی و روبنایی ، نمی توان انتظار گسترش اشتغال، تولید و رفاه اقتصادی را داشت . برای تحقق این مهم ، امروزه بسیاری از کشورهای جهان ،تمایل شدیدی به جذب سرمایه های خارجی پیدا کرده اند . سرمایه گذاری در زیرساخت های گردشگری و استفاده از توان های بالقوه منطقه ای به منظور جذب گردشگر ،یکی از راه های مناسب بدین منظور است. توسعه گردشگری به عنوان مجموعه فعالیت های اقتصادی ،تاثیر بسزایی در تقویت بنیان های اقتصادی جوامع دارد(ابراهیم زاده،آقاسی زاده،108:88). آگاهی جوامع از اینکه گردشگری منبع درآمد ارزی بسیار مناسب و قابل ملاحظه ای در اختیار اقتصاد یک کشور قرار میدهد باعث شده است که گردشگری مفهومی بسیار گسترده در ابعاد اجتماعی،اقتصادی و فرهنگی پیدا کند و به عنوان یک صنعت تلقی شود(طهماسبی پاشا و مجیدی،1384).
بسیاری از کشورها این صنعت پویا را به عنوان منبع اصلی درآمد،اشتغال ،رشد بخش خصوصی و توسعه ساختار زیربنایی می دانند که باعث تبادلات فرهنگی نیز می شود. در حال حاضر گردشگری به عنوان گسترده ترین صنعت خدماتی جهان نامیده شده است(کاظمی1386) که منافعی از جمله افزایش GDP،ارزآوری ،ایجاد اشتغال ،افزایش درآمد های دولت،حفظ محیط زیست ،بهبود رفاه اجتماعی ،حفظ میراث فرهنگی ،تبادل فرهنگی و تقویت فرهنگ بومی را به همراه دارد.افزون بر این بسیاری از برنامه ریزان و سیاستگزاران توسعه نیز از این صنعت به عنوان رکن اصلی توسعه پایدار یاد می کنند. این مهم باعث شده است در سطح بین الملل رقابتی نزدیک و فشرده در پی افزایش بیش از پیش منافع و عواید خاص از فعالیتهای گردشگری به وجود آید. باید توجه داشت که توسعه صنعت گردشگری به ویژه برای کشورهای در حال توسعه که با معضلاتی همچون بیکاری بالا ،محدودیت منابع ارزی و اقتصاد تک محصولی مواجه اند از اهمیت بیشتری برخوردار است. با توجه به اینکه ساختار اقتصادی ایران بعد از اکتشاف و بهره برداری از منابع نفتی به شدت متکی به صادرات نفت و درامد نفتی حاصل از آن بوده است و تلاش های صورت گرفته برای خروج از این وضعیت و اتخاذ سیاست های اقتصادی غیر نفتی نتیجه چندانی در بر نداشته است ، اینک برای ایجاد توسعه ای همه جانبه و پایدار و همچنین جایگزینی منبع جدید کسب درامد به جای منابع نفتی در کشور ، توسعه صنعت گردشگری اهمیت می یابد(ابراهیم زاده و آقاسی زاده،109:88). چرا که ایران سرزمینی چهار فصل با تمدنی چند هزار ساله است(زنگی آبادی ودیگران،1:1389). اما بااین وجود هنوز نتوانسته است جایگاه واقعی خود را در دنیا بدست آورد . بر اساس امارهای ارایه شده سالانه حدود 3 میلیارد سفر انجام می شود که حدود 700 میلیون آن بین کشوری و 800 میلیون مسافرت داخلی است. از مجموعه این سفرهای بین کشوری ، سهم ایران یک میلیون و پانصد هزار سفر یعنی حدود 2. از سهم جهانی است(پورکاظمی و رضایی،28:85).
بررسی در خصوص وضعیت صنعت گردشگری ایران حاکی از آن است که به لحاظ سهم بخش گردشگری از تولید ناخالص داخلی ، کشور ایران در میان 174 کشور جهان رتبه 86 را به خود اختصاص داده است ، در زمینه سرمایه گذاری حوزه گردشگری در جهان رتبه 172 و در میان کشورهای خاورمیانه رتبه آخر را دارا می باشد(همان). بنابراین برای دستیابی به توسعه گردشگری ، تدوین راهبردهایی متناسب با عوامل محیطی مقصد گردشگری ضرورت می یابد. چرا که راهبردها می توانند تعیین کنند که چه نوع گردشگری و در کجا باید توسعه یابد ، چند هتل و همچنین تسهیلات دیگر باید افزوده شود و از چه نوع باید باشند، راهبردها می توانند موارد دیگر صنعت گردشگری را نیز در نظر بگیرند(نوحه گروحسین زاده،155:88).بدین منظور در این پایان نامه به موضوع تدوین راهبردهای توسعه مقصد گردشگری با رویکرد مدل فرد.آر.دیوید ( مطالعه موردی شهر تهران) پرداخته شده است .
2-1- اهمیت و ضرورت موضوع
مدیران در عصر فرا صنعتی و توسعه تجارت جهانی با روندها و رویدادهای ناآشنا و غافلگیر کننده ای روبرو شده اند، در عصری که آهنگ شتابنده تغییر و حضور شرکتهای فرا ملیتی با شعار “جهانی فکر کن،منطقه ای عمل کن” فضای جدیدی از تحولات و نظری های مدیریت را خلق کرده است و قواعد محیط، رقابت سنتی را در هم ریخته است.نگرانی اصلی تحلیلگران و مدیران شناخت ماهیت تغییرات و اجرای راهبرد های اثربخش برای برخورد با چالشهای نوین است ،چالشهایی که راهکارهای مبتنی بر تجربیات گذشته پاسخگوی آنها نیست(رابینسون،1387). امروزه مدیران جهت برخورد اثر بخش با اینگونه چالشها که بر توانایی سازمان مورد نظرشان برای کسب سود و توسعه فعالیتها تاثیر میگذارد فرآیند مدیریت راهبردی را مورد توجه قرار داده اند.آنها بر این باورند که فرآیند مذکور به بهینه نمودن موقعیت شرکت در محیط رقابت کمک مینماید و به مدیران این توانایی را میدهد که تغییرات و دگرگونی ها را دقیقتر پیش بینی نموده ،آمادگی سازمان را در مقابل رویدادها و رخدادهای غیر قابل انتظار داخلی و خارجی افزایش دهد(همان). در حال حاضر مهمترین دغدغه اکثر سازمان ها ، تدوین و پیاده سازی استراتژی هایی است که موفقیت و بقای آنها را در شرایط متحول و پیچیده محیطی ، تضمین نماید. برنامه ریزی استراتژیک ابزاری را در اختیار سازمان ها می گذارد تا بتوانند تدوین و اجرای استراتژی را در وجوه مختلف سازمان دنبال کنند و بر عملکرد استراتژیک خود مدیریت داشته باشند(امینی وخبازباویل 19:88).
فرایند های مدیریتی ، به لحاظ تاریخی ، از پایان جنگ جهانی دوم بسیار پیچیده تر شده است . این پیچیدگی بازتاب رشد فزاینده رقابت ، درگیری بیشتر در اقتصاد و تجارت بین المللی است. فرایند های مذکور در دهه 1970 بسیار پیشرفت کردند . مفاهیم و ابزارهایی مانند : “طرح های بلند مدت” ، “مدیریت سرمایه گذاری جدید” ، “طرح ریزی، برنامه ریزی و بودجه بندی” و” سیاست بازر گانی” مورد توجه جدی قرار گرفت که از جمع بندی وادغام همه این فرایند ها ، مدیریت راهبردی حاصل گردید(رابینسون،1387). اندیشمندان دلایل متعددی را در خصوص ضرورت اجرای مدیریت راهبردی در سازمان ها بر شمردند ازجمله موارد زیر:
• تغییرات و تحولات جهان امروز
• ریسک رو به افزایش خطاها
• هزینه بالای اشتباهات
• معضلات اقتصادی
• کمبود منابع
• نیاز دولت ها به افزایش منابع درامدی
• کاهش وابستگی به درامدهای حاصل از صادرات مواد اولیه مانند نفت (اعرابی وشیرخانی،38:88).
مدیریت راهبردی از چهار عنصر تشکیل شده است: 1/ بررسی محیطی 2/ تدوین راهبرد 3/ اجرای راهبرد 4/ ارزیابی و کنترل .در بررسی محیطی هم محیط خارجی به منظور کشف فرصت ها و تهدیدها و هم محیط داخلی به منظور کشف نقاط قوت و ضعف تحلیل می شود تا عواملی که در آینده سازمان بیشترین تاثیر را دارد شناسایی شوند به این عوامل اصطلاحا عوامل استراتژیک گویند. برای مدیریت موثر این عوامل نیاز به طراحی طرح های بلند مدتی داریم که تدوین استراتژی نامیده می شود(همان). در این پایان نامه نیز تمرکز اصلی بر دوعنصر بررسی محیطی وتدوین راهبرد از عناصرمدیریت راهبردی می باشد. از آنجایی که صنعت گردشگری به عنوان صنعتی پویا ، بخش مهمی از فعالیت های اقتصادی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه را به خود اختصاص داده است ، به طوری که بر اساس پیش بینی انجام شده ای توسط سازمان جهانی جهانگردی ، در سال 2020 ، حدود یک میلیارد و پانصد و شصت میلیون نفر به گردشگری خواهند پرداخت و درآمد های ناشی از گردشگری بین المللی در این سال به یک و نیم تریلیون دلار خواهد رسید ، مورد توجه طیف وسیعی از سیاست گذاران و برنامه ریزان نظام های سیاسی و مدیران اجرایی قرار گرفته است . از اینرو رقابت شدیدی در این میان بوجود آمده است که تاثیر تغییرات پر شتاب محیط بر آن ، اهمیت توجه به تدوین راهبردها را برای موفقیت کشورها در امر گردشگری دو چندان می کند(همان) . باشد که این پایان نامه بتواند قدمی موثر در پیشبرد صنعت گردشگری کشور داشته باشد.
3-1- گزاره های تحقیق
1-3-1- پرسش های اصلی و فرعی
الف : سوال اصلی
1 / مهمترین راهبردهای توسعه گردشگری شهر تهران کدام اند؟
ب :سوال های فرعی
برای رسیدن به سوال اصلی سوالات فرعی زیر در نظر گرفته شده است:
1) نقاط قوت شهر تهران به عنوان مقصد گردشگری کدام اند؟
2) نقاط ضعف شهر تهران به عنوان مقصد گردشگری کدام اند؟
3) فرصت های محیطی شهر تهران به عنوان مقصد گردشگری کدام اند؟
4) تهدیدهای محیطی شهر تهران به عنوان مقصد گردشگری کدام اند؟
2-1-3- فرضیه تحقیق
مناسب ترین راهبردها برای توسعه مقصد گردشگری شهر تهران ، راهبردهای تهاجمی می باشند.
4-1- هدف های تحقیق
1/ معرفی مفاهیم نظری چارچوب جامع تدوین استراتژی
2/معرفی راهبردهای توسعه گردشگری شهر تهران
3/ شناسایی نقاط قوت،ضعف، فرصت ها و تهدیدهای شهر تهران به عنوان مقصد گردشگری
5-1 – قلمرو تحقیق
1-5-1- قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی تحقیق ، شهر تهران می باشد.
2-5-1- قلمرو زمانی تحقیق
بازه یک ساله 1390
6-1- روش شناسی تحقیق
1-6-1- نوع تحقیق
تحقیق حاضر از لحاظ هدف، جزء پژوهش های توسعه ای به حساب می آید و از نظر نوع روش تحقیق، توصیفی، از نوع پیمایشی است. روش تجزیه و تحلیل نیز، توصیفی و تحلیلی می باشد
2-6-1- روشهای گردآوری داده ها
دراین تحقیق،برای گرداوری داده ها از روش های کتابخانه ای،اسنادی و میدانی در کنار هم استفاده می شود که ابزار مطالعات میدانی، پرسشنامه و مصاحبه می باشد و مطالعات کتابخانه ای واسنادی موارد زیر را شامل می شود:
• کتب داخلی و خارجی (E-BOOK دانشگاه علامه طباطبایی )
• مقالات داخلی و خارجی
• پایان نامه های مرتبط
• آمار ، کتب، مقالات و پژوهش های ارائه شده سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری در حوزه گردشگری تهران
3-6-1- روش نمونه گیری و تخمین حجم جامعه
نمونه گیری گلوله برفی مورد استفاده قرار می گیرد.
حجم نمونه برای شناسایی عوامل استراتژیک و رتبه بندی این عوامل 40 نفر می باشد
4-6-1- روشهای تحلیل داده ها
در این پایان نامه از روش دلفی و آمار توصیفی و روش های استنباطی آمار به فراخور نیاز برای تحلیل داده ها استفاده می شود. همچنین جهت ارایه راهکارهای مدیریتی و تدوین استراتژی مدل فرد . آر. دیوید درنظرگرفته شده است.علت گزینش این مدل علاوه برجامعیت،سهولت کاربردودقت دراستخراج نتایج حاصله ازآن بوده است(اعرابی وشیرخانی،38:88).این مدل مبتنی بر شناسایی نقاط قوت و ضعف(عوامل داخلی) و فرصت ها و تهدیدها(عوامل خارجی) می باشد. که حاصل آن به صورت جداول خلاصه تجزبه و تحلیل عوامل داخلی(IFAS)1 و خارجی2(EFAS)، ماتریسSOWT ،ماتریس EI ارایه می گردد.این یافته ها برای تجزیه و تحلیل نهایی بصورت جدول برنامه ریزی استراتژیک کمی (QSPM) نمایش داده می شود و نتایج نهایی به عنوان بهترین راهبردها ارایه می گردد. فرایند تدوین استراتژی در زیر نمایش داده شده است.
جدول 1- 1. چارچوب جامع تدوین استراتژی
مرحله ی شروعتعیین مأموریت و تهیه ی بیانیه مأموریت سازمانمرحله ی ورودیماتریس ارزیابی عوامل خارجیماتریس ارزیابی عوامل داخلیمرحله ی تطبیق یا مقایسهماتریس سواتماتریس داخلی و خارجیمرحله ی تصمیم گیریماتریس برنامه ریزی استراتژی کمی] منبع : اعرابی ، 1389 ، ص 8 [
7-1- پیشینه تحقیق
منشا و مبدا تحلیل SWOT به دهه 1960 بر می گردد و آنرا به آلپرت هومپری نسبت می دهند که یک پروژه تحقیقاتی در دانشگاه استانفورد در دهه های 1960 و 1970 انجام داده است . این روش نتیجه مستقیم مدل دانشکده تجاری هاروارد است(خورشید و رنجبر،21:89). قلمرو ماتریس SWOT وسیع و گسترده است و در قالب یک چارچوب مفهومی برای تحلیل های سیستمی محسوب می شود . در کل می توان گفت : این روش ،روش موفقی در سراسر دنیا بوده و دارای پایه علمی قوی می باشد . مدیریت طبیعت گردی با تکنیک سوات روشی نسبتا نوین می باشد که در نقاط مختلف دنیا مورد استفاده قرار گرفته است مانند : مناطق جنگلی villagers در ترکیه ، جنگل های شمال غرب روسیه و جنگل های مرکزی در سایت ویکتوریا در استرالیا ( نیلسون ،2004: 84 ) .
این روش در ایران در زمینه توریسم بخصوص بعد طبیعت گردی تقریبا نوپا است که می توان به موارد زیر اشاره کرد :
1/ در سال 1387 دکتر احمد نوحه گر و دکتر محمد مهدی حسین زاده به ارزیابی قابلیت های طبیعت گردی جزیره قشم با استفاده از مدل مدیریت استراتژیک سوات پرداختند . در این بررسی استراتژی wo5 با بیشترین امتیاز 36/16 نمایانگر بهترین استراتژی با عنوان ” حداکثر استفاده اقتصادی از ورود طبیعت گردها در فصول مناسب با حفظ ارزش های جزیره “شناخته شد .
2/ در سال 1388 عوامل موثر بر گسترش گردشگری در چابهار با استفاده از مدل سوات توسط اقایان عیسی ابراهیم زاده و عبدالله آقاسی زاده بررسی شد و نتیجه بیانگر این بود که این شهر علی رغم برخورداری از ظرفیت تبدیل شدن به یک منطقه نمونه گردشگری و فرصت هایی مانند وجود جاذبه های ورزشی –تفریحی، سواحل شنی و جاذبه های طبیعی بدلیل تعدد تصمیم گیران ، مسایل مدیریتی ، کمبود زیر ساخت ها و ضعف تبلیغات، در دستیابی به اهداف با مشکل روبرو می باشند.
3/ دکتر عزت الله مافی و مهدی سقایی در سال 1386 به تحلیل مدیریت گردشگری توسط مدل MS-SWOT که ترکیبی از مدل SWOT با مدل MADM است پرداختند. در این بررسی که بصورت مطالعه موردی کلانشهر مشهد انجام گرفت به شناسایی نحوه عملکرد سه سازمان مرتبط با گردشگری پرداخته شد . براساس نتایج بدست آمده تنها سازمان با عملکرد مثبت در زمینه مدیریت گردشگری ، شهرداری مشهد می باشد و سازمان میراث فرهنگی و آستان قدس رضوی در این زمینه ضعیف عمل کردند و با چالش ها و تهدیدهای برون سیستمی روبرو بوده اند .
4/ در سال 1388 آقایان مهدی زند بصیری ، هدایت غضنفری ، اصغر سپهوند و پرویز فاتحی ، مدیریت سنتی جنگل های زاگرس را با استفاده از مدل سوات به صورت مطالعه موردی ، حوزه آبخیز قلعه گل استان لرستان ، تحلیل کردند. در نتایج این پژوهش نشان داده شد که استفاده از نیروی انسانی محلی در مدیریت جنگل ، بزرگترین نقطه قوت مدیریت سنتی است. بزرگترین نقطه ضعف ، آموزش ناکافی مردم محلی در رابطه با مسایل زیست محیطی، مشارکت مردم محلی در طرح های جنگل داری بزرگترین فرصت و مهم ترین تهدید تصمیم سازی نامناسب مدیریت اجرایی جنگل های زاگرس می باشد.
5/ دکتر بیژن رحمانی ، مجید شمس و ساناز حاتمی فر در سال 1389 از مدل سوات در امکان سنجی توسعه پایدار گردشگری در شهر ملایر استفاده کردند. نتیجه پژوهش نشان داد که بدلیل وجود جاذبه های گردشگری و ارزش های فرهنگی ،این شهر می تواند پذیرای جمع کثیری از گردشگران داخلی و خارجی باشد و امکان اشتغال و کسب درامد را برای ساکنین فراهم آورد.
6/ دکتر بهروز سبحانی در سال 1389 به شناخت پتانسیل های گردشگری منطقه آبگرم سردابه در استان اردبیل پرداخت. طبق این بررسی بهترین نقطه قوت وجود هوای خنک و امکان طبیعت گردی در مردادماه می باشد و نبود مکان اقامتی بیش از یک روز ، بهداشتی نبودن آبهای گرم و نبود پارکینگ را از نقاط ضعف به شمار اورد.
ومی توان به موارد زیر به عنوان کاربرد سوات در گردشگری، خارج از کشور ایران اشاره کرد:
1/ در سال 2008 در زمینه گردشگری پزشکی در کشور هند بررسی هایی بوسیله مدل سوات انجام شد . نتایج این پژوهش حاکی از آن بود که گردشگران پزشکی از مناطق توسعه یافته و پیشرفته مثل آمریکا و اروپا به کشورهای در حال توسعه مثل هند و تایلند و فیلیپین بدلیل منافعی مانند هزینه کم درمان ، بسیار سفر می کنند . استراتژی های تدوین شده کشور هند جهت افزایش منافع حاصل از این امر از قرار زیر بوده است:
افزایش نقش دولت جهت جذب سرمایه گذاری بخش خصوصی برای توسعه زیر ساخت ها و تجهیزات گردشگری پزشکی
• کاهش فرایند گرفتن ویزا
• افزایش پروازها به کشور هند
• پیشرفت خدمات بهداشتی

• جلب نظر FDI
• سیاست دادن وام با بهره کم به سرمایه گذاران
2/ در سال 2006 با استفاده از مدل سوات وضعیت حال وآینده گردشگری شهری در کشور ترکیه مورد بررسی قرار گرفت .نتایج بدست آمده نشان داد که کشور ترکیه اگر چه دارای پتانسیل های فراوان و مهم در زمینه گردشگری شهری می باشد ولی سرمایه گذاری و تبلیغات آن در مقایسه با مقصد های گردشگری مهم کشورهای مدیترانه ناکافی می باشد. اگر کشور ترکیه سیاست های صحیح و همگام با تغییرات محیطی را بکار ببرد ، می تواند به یکی از مهمترین مراکز گردشگری شهری دنیا تبدیل شود .
8-1- نقشه راه
مراحل وگام های مهم در این تحقیق به ترتیب عبارت اند از :
1/ مطالعه کتب، پایان نامه ها و اسناد مرتبط جهت شناسایی عوامل استراتژیک
2/ شناسایی ورتبه بندی عوامل استراتژیک با استفاده از روش دلفی
3/ ترسیم ماتریس هایIE ، EFE، IFE ، SWOT، QSPM
4/ بیان نتایج و پیشنهادات
9-1- شرح واژه ها و اصطلاحات تحقیق
گردشگری :
گردشگری سفری موقتی و کوتاه است ،که در آن گردشگر برای سیر و سیاحت به منطقه ای خارج از محل سکونت و کار خود می رود(بورکارت، مدلیک، 1981: 8). تعریف دیگری از گردشگری عبارت از: هر آنچه به گردشگران و خدمات مرتبط با آنان مربوط می شود که در این تعریف گردشگری شامل همه ی فعالیت های مربوط به فرآیند جذب گردشگران و پذیرایی از آنان ، سازمان های مسافرتی ، دولت های مبدأ ، دولت های میزبان و مردم محلی می شود( زاهدی ، 1382 : 1 ) .
صنعت گردشگری:
جفرسون و لیکوریش گردشگری را « حرکت مردم » و فشار تقاضا برای خدمات گردشگری توصیف کرده اند ، نه صنعت( کاظمی : 86 ). در بررسی گردشگری با رویکرد سیستمی به این نتیجه می رسیم که صنعت گردشگری ترکیبی از فعالیت ها ، خدمات و صنایع مختلف می باشد. برای نمونه ، سی سا صنعت گردشگری را در پنج دسته منابع ، زیر ساخت ها ، تسهیلات پذیرایی ، تسهیلات سرگرمی ، ورزش و خدمات واسطه ای تقسیم بندی می کند( سی سا ،1983: 30).
توسعه پایدار:
کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه ( W.C.E.D ) توسعه پایدار را اینگونه تعریف کرده است: یک فرآیند تغییر که در آن بهره برداری از منابع ، هدایت سرمایه گذاری ها ، سوگیری توسعه فناوری و تغییرات نهادی همه به صورت هماهنگ و در جهت رفع نیاز های نسل فعلی و آینده است( 1987 : 9 ). در تعریفی دیگر توسعه ی پایدار را نوعی راهبرد توسعه مطرح کرده اند که تمام دارایی ها و منابع طبیعی و انسانی را بخوبی منابع مالی و فیزیکی برای افزایش ثروت در بلند مدت مدیریت می کند. در واقع توسعه ی پایدار مخالف هر سیاستی است که به نوعی منافع نسل ها بعدی را به خطر بیندازد(کاظمی86). به طور کلی ، تعاریف توسعه پایدار شامل دو عنصر توسعه و پایداری می شود. عنصر اول ، یعنی توسعه ، اشاره به فرایندی دارد که شرایط زندگی مردم را بهبود بخشد که صرفاٌ افزایش ثروت مد نظر نیست بلکه مفهوم تغییر را به همراه دارد. تغییر در رفتارها ، خواسته ها و روش ادراک افراد از دنیای پیرامون و فقط رشد اقتصادی را شامل نمی شود چرا که توسعه سطح وسیع تر ابعاد تاریخی ، فرهنگی اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی را در بر می گیرد(همان).
استراتژی ( راهبرد ) :
استراتژی را می توان راه و روش تحقق مأموریت سازمان تلقی کرد. به گونه ای که از این راه سازمان عوامل خارجی ( فرصت ها و تهدید ها ) و عوامل داخلی ( قوت ها و ضعف ها ) را بررسی و شناسایی کرده و از قوت های داخلی و فرصت های خارجی به درستی بهره برداری نموده ، ضعف های داخلی را از بین برده و از تهدید های خارجی نیز بپرهیزد. در بررسی استراتژی ها درباره ی شیوه انتخاب استراتژی هایی بحث می شود که می توان بدان وسیله به بهترین شکل ممکن مأموریت سازمان را تحقق بخشید. توجه هم زمان به مأموریت سازمان و استراتژی ها و بررسی اطلاعات داخلی و خارجی سازمان ، مبنایی به دست می دهد که میتوان بر آن اساس استراتژی های قابل اجرا را شناسایی و مورد ارزیابی قرار داد. استراتژی ها باعث می شوند که سازمان با طی مراحل تدریجی از حالت کنونی خود پا فراتر گذاشته و به جایگاه مورد نظر( در آینده ) دست یابد( اعرابی ، 89 ).
یک استراتژی عبارت است از طرح جامع و مادر شرکت که نشان می دهد شرکت چگونه به مأموریت و اهداف دست می یابد. استراتژی مزیت رقابتی را بیشینه و کمبودهای رقابتی را کمینه می کند(هانگر،1386).
تدوین استراتژی :
هنری مینتزبرگ کشف نمود فرموله کردن استراتژی مشخصا فرایندی مرتب و پیوسته نیست ،اغلب فرآیندی نا مرتب و نا منظم و ناپیوسته است که با یک جرقه آغاز می شود.در طراحی و توسعه استراتژی دوره هایی از ثبات وجود دارد ، ضمن آنکه دوره هایی از نوسان ، تغییرات جزیی ، بی هدفی و تغییرات جهانی نیز مشاهده می شود. این طرز نگریستن به تدوین استراتژی به عنوان فرآیندی نامنظم و نامرتب ، بیانگر تمایل انسان به ادامه و اصرار به مجموعه مشخصی از اعمال تا جایی است که اشتباهی رخ دهد یا اینکه فرد مجبور به بازنگری و تفکر درباره اعمال و اقداماتش گردد. این دوره به اصطلاح حضیض استراتژی3 ممکن است نتیجه ی اینرسی سازمان باشد یا ممکن است منعکس کننده این باور مدیریت باشد که استراتژی جاری هنوز مناسب است و فقط باید کمی تنظیم شود.
تدوین استراتژی عبارت است از طراحی طرح های بلند مدت برای مدیریت مؤثر فرصت ها و تهدیدهای محیطی و بررسی نقاط قوت و نقاط ضعف شرکت. تدوین استراتژی شامل تعریف مأموریت شرکت ، تعیین اهداف قابل تحصیل ،طراحی استراتژی ها و تعیین رهنمودهای مربوط به سیاست ( خط مشی )(همان).
مدیریت استراتژیک :
مجموعه ای از تصمیمات و اقداماتی که نتیجه آن تنظیم و اجرای طرح هایی است که برای رسیدن به هدف های سازمان طراحی شده اند(رابینسون،1387).
مدیریت استراتژیک از چهار عنصر اساسی تشکیل می شود :
1) بررسی محیطی2) تدوین استراتژی
3) اجرای استراتژی4) ارزیابی و کنترل
مدیریت هم محیط خارجی را به منظور کشف فرصت ها و تهدید ها و هم محیط داخلی را به منظور کشف و درک نقاط قوت و ضعف سازمان بررسی می کند(همان).
عوامل استراتژیک :
عواملی که در آینده شرکت بیشترین تأثیر را دارند : نقاط قوت ، نقاط ضعف ،فرصت ها و تهدید ها ( swot )
بررسی محیطی :
بررسی محیطی عبارت است از نظارت ، ارزیابی و نشر اطلاعات مربوط به محیط های داخلی و خارجی سازمان بین کارکنان کلیدی شرکت.
محیط بیرونی :
محیط بیرونی یا خارجی شامل متغیر هایی ( فرصت ها و تهدید ها ) است که خارج از سازمان وجود دارند و از حیطه ی کنترل پیوسته مدیریت ارشد سازمان خارج می باشد. این متغیر ها ، فضا و بافتی را به وجود می آورند که سازمان در آن وجود دارد و فعالیت می کند. این متغیر ها ممکن است نیروهای کلان و روندهای موجود محیط اجتماعی یا نیروهایی باشند که در محیط خاص وظیفه ای سازمان فعال می باشد که عبارتند از : نیروهای اقتصادی ، تکنولوژیک ، سیاسی-حقوقی و اجتماعی.
محیط داخلی :
یک شرکت شامل متغیرهایی ( نقاط قوت و ضعف ) است که درون خود سازمان وجود دارد و معمولاً در حیطه ی کنترل مستمر و بلند مدت مدیران ارشد قرار دارند. این متغیرها ، بافتی را تشکیل می دهند که در آن بافت یا محیط،کار انجام می شود. این متغیر ها عبارتند از : ساختار ، فرهنگ و منابع شرکت.
اجرای استراتژی :
اجرای استراتژی عبارت است از مجموع فعالیت و انتخاب هایی که برای اجرای یک طرح استراتژیک لازم و ضروری است. اجرای استراتژی فرآیندی است که بر اساس آن سیاست ها و استراتژی ها ، با بهره گیری از برنامه ها ، بودجه و رویه ها ، به اجرا در می آید و عملی می شود.
کنترل و ارزیابی :
کنترل و ارزیابی فرآیندی است که طی آن نتایج عملکرد و فعالیت های شرکت طوری تحت کنترل و نظارت قرار می گیرند که بتوان عملکرد واقعی را با عملکرد مطلوب مقایسه کرد. این فرآیند بازخورد لازم را به مدیریت می دهد تا بتواند نتایج را ارزیابی کند و در صورت لزوم اقدامات تصحیح کننده و اصلاحی را اتخاذ کند.
رسالت ( مأموریت ):
عبارت است از دلیل اصلی وجود یک سازمان و ویژگی اساسی هویت بخش مؤسسه که آن را از سایر مؤسسات متمایز می سازد.
چشم انداز عبارت است از تصویری که یک سازمان می خواهد در زمان مشخصی در آینده به آن دست یابد(همان).
تکنیک swot :
تکنیک یا ماتریس swot ، که گاهی tows نیز نامیده می شود ، ابزاری برای شناخت تهدیدها و فرصت های موجود در محیط خارجی یک سیستم و بازشناسی ضعف ها و قوت های داخلی آن به منظور سنجش وضعیت و تدوین راهبرد برای هدایت و کنترل آن سیستم است . از دیدگاه این مدل ، یک استراتژی مناسب قوت ها و فرصت ها را به حداکثر و ضعف ها و تهدیدها را به حداقل ممکن می رساند . برای این منظور ، نقاط قوت و ضعف و فرصت ها و تهدیدها در چهار حالت کلی so ، wo ، st و wt پیوند داده می شوند و گزینه های استراتژی از بین آن ها انتخاب می شوند( ابراهیم زاده ، آقاسی زاده ، 88 : 114 ).
10-1- موانع ومحدودیتهای تحقیق
• عدم همکاری مسئولین در ارائه اطلاعات به دلایل مختلف از جمله محرمانه بودن اطلاعات
• ناکافی بودن اطلاعات دقیق و بروز
• ضعف در زیرساخت های الکترونیکی همچون اینترنت پرسرعت
• محدودیت ملاقات با خبرگان
• موانع معمول مرتبط با دیوانسالاری
• کمبود زمان و فرصت خبرگان
فصل دوم:
مبانی نظری و پیشینه‌‌ی تحقیق
مقدمه
با تاکید بر موضوع پایان نامه ،در این فصل بین مفاهیم صنعت گردشگری و مدیریت استراتژیک پیوند داده می شود. بدین منظور در بررسی مبانی نظری دو بخش اصلی در نظر گرفته شده است . در بخش اول، با ذکر مفاهیم پایه ای نظام و برنامه ریزی گردشگری ، ضمن بررسی مباحث مرتبط با توسعه ، پایداری و موفقیت مقصد ، به بیان عوامل محیط داخلی و خارجی مقصد گردشگری پرداخته می شود و در بخش دوم نیز تلاش شده است ، رویکرد های مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک شرح داده شود.
1-2- بخش اول
1-1-2- گردشگری
گردشگری یا Tourism از کلمۀ Tour به معنای گشتن اخذ شده که ریشه در لغت لاتین Turns، معنای دور زدن، رفت و برگشت بین مبداء و مقصد و چرخش دارد. این لغت از یونانی به اسپانیایی و فرانسوی و در نهایت به انگلیسی راه یافته است(آکسفورد41356:1989).
در تعریف ذکر شده، اشارهای به اثرات گردشگری نشده است. از آنجا که توجه به اثرات گردشگری از مباحث مهم در مدیریت و برنامهریزی به شمار میرود، جعفری(2000) در تعریف خود از گردشگری به آن اشاره کرده است:
” گردشگری مطالعه انسان خارج از محل سکونت معمول اوست، مطالعه صنعتی است که به نیازهای وی پاسخ میگوید و مطالعه اثراتی که هم انسان و هم این صنعت بر محیط فرهنگی – اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی میزبان دارند”(جعفری5،2000). در سال 1991 از سوی سازمان جهانی گردشگری(WTO) گردشگری اینگونه تعریف شد:
” به عمل فردی که به مسافرت میرود و در آن مکان که خارج از محیط زندگی وی است برای مدتی کمتر از یک سال جهت تفریح، تجارت و دیگر اهداف اقامت نماید، گردشگری گفته میشود”(چاک وای،1382: 22).
2-1-2- گردشگری و رویکرد سیستمی6
یکی از مکاتبی که امروزه در اغلب زمینه های علمی مقبولیت یافته است و بررسی ها و تجزیه و تحلیل های علمی بر مبنای آن انجام می گیرد، دیدگاه و تفکر نظام گرا و مکتب سیستمی است . ویژگی مثبت این دیدگاه ، پرهیز از تفکر تک بعدی و یک سو نگر است . در اینجا در نظر است گردشگری از منظر سیستمی مورد بررسی قرار گیرد و عوامل مرتبط با آن شناسایی شود. گردشگری یک مقوله چند بعدی است و با عوامل متعددی در ارتباط است . عوامل عمده تاثیر گذار در صنعت گردشگری عبارتند است :
• گردشگران
• دولت های مبدا
• دولت های میزبان
• مردم بومی
• سازمان های توریستی ( آژانس های مسافرتی داخلی و بین المللی )
• موسسات آموزشی ( دانشگاه ها و سازمان های فنی وحرفه ای )
• سازمان های خدماتی ( هتل ها ، متل ها، میهمانپذیرها …)
• زیر ساخت های اقتصادی ( شبکه ارتباطی ، جاده ها ، فاضلاب …)
• شبکه حمل و نقل ( هوایی ، زمینی و دریایی )
• جذابیت توریستی ( تاریخی ، طبیعی ، فرهنگی …)
کلیه این عوامل در یک محیط برین محاط شده اند و تحت تاثیر عوامل فرهنگی ، اجتماعی , سیاسی ، امنیتی ، اقتصادی ، تکنولوژیکی و محیط زیستی قرار دارند .عوامل موثر بر گردشگری در الگوی تعاملی صنعت گردشگری ( شکل 1-2) منعکس شده است( زاهدی ،1385).
شکل 2- 1- الگوی تعاملی صنعت توریسم ]زاهدی ،1385[
3-1-2- برنامه‌ریزی گردشگری7
فرایند برنامه‌ریزی گردشگری می‌بایست قادر باشد که خود را با روندهای جدیدی که گردشگری با آن مواجه است، بازارهای در حال تغییر و محیط رقابتی سازگار سازد. مقصدهایی که به خوبی طراحی شده و توسعه می‌یابند به طور معمول دارای مزیت رقابتی بوده و یا مزیت رقابتی در خود به وجود می‌آورند. برنامه‌ریزی گردشگری برای پایداری آینده گردشگری می‌بایست از پایداری کیفیت محصولات گردشگری و انتقال بیشترین منافع برای جامعه گردشگری اطمینان حاصل نماید(ایگل8 و همکارانش، 2008 ص 298). به علاوه برنامه‌ریزی مناسب قادر به دستیابی به اهدافی خواهد بود که در نهایت دارای منافع بیشتر برای هر کدام از ذی‌نفعان جامعه گردشگری خواهد شد. مثال‌های زیادی در سطح جهان از مقصدهای گردشگری وجود دارد که تأثیرات منفی بر روی توسعه گردشگری داشته‌اند به طوری که علت اصلی این تأثیرات منفی به نامناسب بودن یا عدم وجود چارچوب برنامه‌ریزی برای توسعه گردشگری بوده است.بنابراین برنامه‌ریزی گردشگری برای جلوگیری از تأثیرات منفی که ممکن است گردشگری بر جامعه مقصد بگذارد جلوگیری خواهد نمود(روهانین9 2004).
4-1-2- تعاریف برنامه‌ریزی گردشگری
برنامه‌ریزی گردشگری فرایند تصمیم‌گیری در رابطه با آینده مناطق، جاذبه‌ها و خدمات مقصد می‌باشد( اینسکیپ10 1991).
برنامه‌ریزی گردشگری به معنای مشاهده آینده و پرداختن به پیامدهای پیش‌بینی شده می‌باشد و تنها شیوه‌ای است که از طریق آن می‌توان به منافع ناشی از توسعه گردشگری دست پیدا کرد. برنامه‌ریزی گردشگری می‌بایست بصورت استراتژیک و هم پیوند باشد( گان11، 2002، 2) .
5-1-2- ویژگی های برنامه ریزی گردشگری

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

برنامه‌ریزی گردشگری به عنوان یک تلاش منطقی ،تاکید زیادی بر اهداف بلند مدت و کوتاه مدت توسعه برای مردم یک منطقه دارد.
1) برنامه‌ریزی گردشگری شامل مراحل می‌باشد که از بررسی محصول گردشگری یک ناحیه شروع شده و در نهایت طرحی برای توسعه گردشگری در منطقه ارائه می‌دهد.
2) برنامه‌ریزی گردشگری به میزان زیادی دارای فرایندی منسجم است.
3) برنامه‌ریزی گردشگری اهداف بلند مدت اقتصادی را با حفاظت از محیط زیست و بهبود کیفیت زندگی بومیان محلی هم پیوند می‌سازد.

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید