2-4- اکوتوریسم31
2-5- گروه‌های گردشگری32
2-6- توسعه پایدار گردشگری33
2-7- منابع و جاذبه‌های گردشگری36
2-8- اثرات گردشگری37
2-8-1- اثرات اقتصادی، سیاسی37
2-8-2- اثرات فرهنگی، اجتماعی گردشگری39
2-8-3- اثرات زیست محیطی گردشگری40
الف ـ اثرات مثبت43
ب ـ اثرات منفی:43
2-9- مدیریت گردشگری45
2-10- برنامه‌ریزی گردشگری46
2-11- صنعت گردشگری و بازاریابی49
فصل سوم: روش کار و مدلسازی پیشنهادی مدل کانو
1-4. پیشینه مدل51
محدوده مورد مطالعه52
مقدمه52
3-1- وسعت و موقعیت مطلق و نسبی تبریز52
3-2- ویژگی های جمعیتی55
3-3- جاذبه های گردشگری شهر تبریز58
3-3-1- جاذبه‌های تاریخی تبریز59
3-3-2- جاذبه های فرهنگی شهر تبریز66
3-3-3- جاذبه های تفریحی شهر تبریز70
3-4-4- جاذبه های مذهبی و زیارتگاهی شهر تبریز72
3-5-خدمات گردشگری شهر تبریز77
3-5-1- هتل ها77
3-5-2- مسافرخانه ها78
3-5-3- رستوران ها، غذاخوری ها و فست فودها80
3-5-6-شبکه های ارتباطی81
3-5-6-1-شرکت واحد اتوبوسرانی تبریز و حومه81
3-5-6-2- سازمان پایانه های مسافربری (ترمینال) تبریز81
3-5-6-3-شبکه ارتباطی راه آهن82
3-5-6-4-فرودگاه و ارتباط هوایی82
3-5-6-5- مراکز اطلاع رسانی و گردشگری تبریز82
3-5-6-6-تورهای تبریز گردی82
3-6-دید کلی83
3-7- انواع بررسیهای نمونه‌ای84
3-8- انواع نمونه گیری تصادفی85
3-9-انواع نمونه گیری85
فصل چهارم: جمع آوری داده ها و تحلیل
4-1 -روش تحلیل و وزن دهی بر اساس مدل کانو91
4-2- مدل تحلیلی کانو92
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
نتیجه گیری98
پیشنهادات98
منابع و مآخذ101
پیوست‌ها109

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

پیوست شماره 1110
پیوست 2 نمونه هایی از اماکن تاریخی و گردشگری شهر تبریز112
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (2-1) گروه های عمده گردشگری32
جدول (2-2) منابع و جاذبه‌های عمده گردشگری37
جدول (2-3) اثرات زیست محیطی گردشگری44
جدول(3-1) جمعیت شهرستان تبریز بر حسب جنس به تفکیک وضع سکونت55
جدول(3-2) جمعیت شهرهای شهرستان تبریز56
جدول (3-3) جمعیت شهرستان تبریز بر حسب سن به تفکیک جنس56
جدول(3-4) نوع خانوار و پراکندگی آن58
جدول (4-1) لیست هتل های تبریز77
جدول (4-2) لیست مسافرخانه های شهر تبریز79
جدول شماره 2: اوزان پاسخ های کیفی91
جدول شماره 3: جدول ارزیابی مدل کانو92
جدول شماره 4 : اوزان اختصاص یافته به نظرات مشتریان93
جدول تحلیلی بر اساس مدل کانو94
جدول شماره 5-199
جدول شماره 5-2100
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل (2-1) ساختار فرایند برنامه‌ریزی48
نقشه (3-1) نقشه تبریز( مأخذ: مدیریت گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی شهرداری تبریز)54

نقشه (3-2) نقشه تقسیمات شهرستان تبریز( مأخذ: مدیریت گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی شهرداری تبریز)55
نقشه (3-8) بازار تبریز( مأخذ: شهرداری تبریز)61
نمودار 4-1 – نمودار کلی میانگین اوزان اختصاص یافته به به پاسخ های مثبت و منفی مشتریان95
نمودار 4-2- میانیگن اوزان95
نمودار4-3 درصد پاس های مثبت و منفی مشتریان95
فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه
توسعه صنعت گردشگری از جمله اقداماتی است که هم در کشورهای پیشرفته و هم در برخی از کشورهای در حال توسعه برای تحقق توسعه پایدار و کاستن از فشارهای اقتصادی و اجتماعی و زیست محیطی انجام می شود. تحقیق حاضر نیز به توسعه خدمات این صنعت در بخش گردشگری شهری می پردازد. در این فصل مبانی نظری تحقیق از جمله تعریف مفاهیم و واژگان کلیدی، و بیان اصلی تحقیق همراه با ضرورت تحقیق بیان خواهد شد.
تعریف مسأله و بیان اصلی تحقیق
گردشگری در 50 سال اخیر به شکل یکی از مهمترین پدیده های انسانی معاصر در آمده است؛ پدیده ای که آثار شگرفی بر جوامع انسانی گذاشته و باعث رشد همه جانبه کشور های پیش رو در این صنعت شده است( کاظمی،1387).واژه توانمندسازی در فرهنگ وبستر ( کسب استقلال و خود مختاری ارادی یا قدرت قانون) عنوان گردیده است(فرهنگ لغت وبستر،2006). WTOتوانمندسازی را فرایندی دانسته که طی آن افراد برای غلبه بر موانع پیشرفت،فعالیت هایی انجام می دهد که باعث تسلط آن ها در تضمین سرنوشت خود می شود. در تعریفی دیگر توانمندسازی دسترسی به اطلاعات، آموزش، منابع، قدرت تصمیم گیری، خود مختاری و تسلط بر زندگی خود تعریف شده است(Ananymous,2005). لشلی (1999) با تاکید بر ابعاد توانمندسازی عملاً عوامل موثر بر توانمندسازی را شامل نگرش مدیریتی(احتیاط کاری مدیریت در واگذاری اختیارات)، ساختار وظیفه (درجه ای از استقلال عمل در انجام وظایف محوله)، فرهنگ سازمانی( درجه ای که فرهنگ سازمانی احساس توانمند سازی را تقویت می کند) و نوع تقویت کننده( انگیزه کاری مبتنی بر پاداش یا احساس مالکیت در بین افراد) می داند. او معتقد است که ترکیب های مختلف این عوامل، اشکال متفاوتی از توانمندسازی را به نمایش می گذارد. علاوه بر جایگاه اقتصادی ، نقش فرهنگی صنعت گردشگری در توسعه جهانی حائز اهمیت است. مهمترین پیام صنعت گردشگری، تعامل و تبادل فرهنگ ها و به عبارتی تحقق گفتگوی تمدن ها است. یافتن مشترکات اجتماعی و فرهنگی، آشنایی با نوع ساختار ها و روابط اجتماعی، آداب و رسوم اجتماعی و فرهنگی، قابلیت های علمی، مردم شناسی، شناخت خرده فرهنگ ها و … از جمله این گفتگوهای ماندگار است.
در این تحقیق کانو به عنوان تکنیک مناسب جهت ارزیابی و طبقه بندی توانمندسازی و ابزار های صنعت توریسم معرفی و در یک تحقیق میدانی مورد استفاده قرار می گیرد. این دسته بندی می تواند مبنای اتخاذ استراتژی ها و تصمیمات مناسب در راستای ارتقای صنعت گردشگری باشد.
ضرورت انجام تحقیق:
استفاده از تجارب شخصی برای دستیابی به یک نتیجه مطلوب به تنهایی در پژوهش کافی نیست. اتخاذ تصمیمات صحیح و بهتر به منظور روایی بیشتر فرض ها، ضرورت بهره گیری از نتایج تجربه و تحقیقات دیگران، پژوهش را بیش از پیش بر معیار های علمی و عملی استوار می سازد و گرایش ها و معیار ها و … شخصی و ذهنی را تا حدی کاهش می دهد. در حوزه گردشگری تحقیق و پژوهشی مشابه و یا تحت عنوان ( توانمند سازی ابزار های صنعت توریسم بر اساس مدل کانو) صورت نگرفته است ولی ایزدی و همکارانش(1387) در تحقیقی تحت عنوان ( بررسی میزان رضایتمندی دانشجویان با توجه به معیار نتایج مدل EFQM مطالعه موردی دانشگاه مازندران) به این نتیجه رسیده اند که تنها حدود 40% افراد نمونه رضایت خود را از خدمات آموزشی ارائه شده، اعلام نمودند و در بین دانشکده ها و … و در بین گروه های آموزشی، از سایر گروه های آموزشی، مشتری محور تر است. گردشگری صنعتی است که نقش و اهمیت خود را در روند توسعه کشور های مختلف جهان به شکل عمیقی نشان داده و یکی از منابع مهم در آمدی برای کشور های جهان محسوب می شود.
فرضیه ها
• بین توانمدی های ابزار های صنعت توریسم با توسعه صنعت گردشگری رابطه معناداری وجود دارد.
• مدل کانو می تواند در شناسایی توانمند سازی ابزار های صنعت گردشگری مثمر ثمر واقع گردد.
با توانمند سازی ابزار های صنعت گردشگری می توان شاهد توسعه این صنعت بود.
هدف ها
از جمله هدف اصلی این تحقیق بررسی میزان توانمند سازی ابزار های صنعت گردشگری با استفاده از مدل کانو می باشد. برای رسیدن به این هدف اصلی لازم است که اهداف فرعی مطرح گردد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• شناسایی توانمندی های صنعت گردشگری بر اساس طراحی پرسشنامه منطبق با معیارهای مدل کانو
• ایجاد و افزایش فرصت های شغلی با ارایه راه در حوزه گردشگری با استفاده از تمامی ابزار های این صنعت
کاربرد تحقیق
تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی است و می تواند با بررسی عمیق و اکتشافی ابزار های صنعت گردشگری، راهکار های علمی و عملی را در اختیار مسئولان قرار دهد.
روش انجام تحقیق :
تحقیق حاضر به لحاظ نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی است و روش این تحقیق پیمایشی است که برای دست یابی به اهداف تحقیق، پرسش نامه ابزار اصلی تحقیق خواهد بود. که بر اساس مدل کانو منطبق بر رضایت مندی و افزایش جذابیت ها خواهد بود از نقطه نظر هدف تحقیق، این تحقیق از نوع کاربردی است. جامعه آماری این پژوهش کلیه مدیران، کارشناسان و صاحب نظران حوزه گردشگری است. روش نمونه گیری به کار گرفته شده در این پژوهش تصادفی در یک روز مشخص با استفاده از روش مورگان است.(مورگان-2009)
فصل دوم
بیشینه صنعت گردگشری و تعاریف آن
2-1 تعریف مفاهیم و واژگان کلیدی
2-1-1 تعریف گردشگر وگردشگری
اصطلاح توریست، جهانگرد ویا گردشگر امروزی از قرن نوزدهم معمول شد. در آن زمان اشراف زادگان فرانسه که برای تکمیل تحصیلات مسافرت می‌کردند، توریست خوانده می شدند ولی بعدها در فرانسه این اصطلاح در مورد کسانی به کار می رفت که برای گذران وقت و گردشگری به فرانسه سفر می کردند و بعداً با تعمیم بیشتر به کسانی اطلاق می شد که اصولاً به آن منظور سفر می کردند. کم کم واژۀ توریست (گردشگر) به برخی از زبان های دیگر وارد شد و از آن، واژۀ توریسم (گردشگری) به وجود آمد.
دکتر حسن قره نژاد، استاد گروه جغرافیای دانشگاه اصفهان در تعریف توریسم می نویسد: «گردشگری، در فرهنگ لغات متفاوت، به معنی گذر از فرهنگها، گذر از مراکز شهری بزرگ و کوچک، گذر از حکومتهای مختلف، ارتباط با مناطق متفاوت، گذر از مرزها، گردش، مسافرت، گذر از مرزهای سیاسی، پراکندگی، جابجایی در جاده ها، نقشه برداری در مسافتهای طولانی، رفتن از کشوری به کشور دیگر، برگشتن به میهن، جهانگردی، محل گرایی، در دو جا زیستن، به حواشی رفتن، به فرنگ رفتن، سفر حج، سفرهای زیارتی، سیر به طرف موزه های واقع در محیط های بیرونی، مهاجرت کوتاه مدت و آنهایی که می رسند و آنهایی که می روند.» (قره نژاد،1385: ص461)
درفرهنگ وبستر، گردشگر به کسی اطلاق می‌شود که برای سرگرمی و تفریح، یا به قصد امور فرهنگی سفر می‌کند. در فرهنگ‌های لغت فارسی، این عبارات در وصف گردشگر آمده است: جهان گردی، آنکه در اقطار عالم بسیار سفر کند، سیاح، کسی که در شهر‌ها و کشورهای دیگر سیاحت کند و از کشور های مختلف دیدن نماید .
بر اساس مصوبات سازمان جهانی جهانگردی، گردشگر بدین صورت تعریف می‌شود:”فردی که برای داشتن اوقاتی خوش حداقل برای یک شب به مسافرت بپردازد، اما در مورد جهانگردان بین‌المللی این مدت نباید بیشتر از یکسال باشد و برای مسافران داخلی(افرادی که در کشور خودشان به مسافرت می‌پردازند) باید شش ماه درنظر گرفته شود. هم چنین هدف اصلی آنها از انجام سفر می‌بایست صرفاً بازدید از نقاط گردشگری باشد، نه اینکه برای انجام فعالیت‌های مختلف اقتصادی و کسب منافع مادی و غیره به منطقه سفر کرده باشند”.
از نظر شاوو ویلیامز، گردشگران کسانی‌اند که به سفرهای دور از خانه می‌روند و در این مسیر مبالغی هزینه می‌کنند که منشأ کسب این درآمدها، محل اقامتشان است، نه مقصد سفرشان.
سازمان جهانی گردشگری در تعریفی کامل‌تر، گردشگر را چنین توصیف کرده است (گی،1377: ص 205):”کسی که برای مدت زمانی، دست کم یک شب و کمتر از یک سال، به کشوری غیر از وطن یا محل سکونت معمولی خود مسافرت می‌کند. و هدف او کار کردن و درآمد نیست”. این تعریف شامل کسانی می‌شود که برای تفریح، گذراندن تعطیلات، دیدار دوستان و بستگان، انجام دادن امور تجاری و حرفه‌ای، درمان و یا برای تأمین هدف‌های دیگر به مسافرت می‌روند. توجه شود که بازدید‌های یک روزه، که گاه آنرا تفرج می‌نامند، در این تعریف نمیگنجد؛ هم چنین تمام کسانی که صرفاً از مرز خارج می‌شوند (مثل خدمه و کارکنان شرکت‌های هوایی و کشتی رانی، مأموران نیروی انتظامی صحرا نشینان یا کارکنانی که شغلشان چنین اقتضاء می‌کند، دانشجویانی که برای تحصیل به کشورهای دیگر می‌روند و سایر گروه‌هایی که هدف‌های دیگری دارند) گردشگر محسوب نمی‌شوند.
کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل بر اساس تعریف اخیر سازمان جهانی گردشگری، تعریف زیر را برای گردشگران بین‌المللی ارائه داده است: «فردی که بین دو یا چند کشور به سفر پردازد، به طوریکه از سکونت‌گاه دائم خود بیش از یک روز و کمتر از یک‌سال، به منظور فراغت، کسب و کار و یا دیگر اهداف دور باشد» (UNCTAD,1998, p:7).
درسال 1963 کنفرانس بین المللی تجارت و توسعه سازمان ملل در رم پیشنهاد کرد؛ گردشگر یا بازدید کننده موقت کسی است که به منظور تفریح، استراحت، گذران تعطیلات، بازدید از نقاط دیدنی، انجام امور پزشکی، درمان و معالجه، تجارت، ورزش، زیارت، دیدار از خانواده، مأموریت و شرکت در کنفرانس‌ها به کشوری غیر از کشور خود سفر می‌کند. مشروط به این که مدت اقامت از 24 ساعت کمتر و از 3 ماه بیشتر نبوده و کسب شغل و پیشه هم مد‌نظر نباشد. هم چنین گیلوی(از کارشناسان برجسته اقتصادی اروپا) در تعریف گردشگر می‌نویسد: تمامی افرادی که کشور خود را به قصد کشور دیگر ترک کرده و کمتر از یک سال در خارج اقامت کنند، و نیز برای هزینه اقامت خود هیچ گونه درآمدی در کشور مورد بازدید نداشته باشند، گردشگر شناخته می‌شوند (رضوانی، 1378: ص 17).
تعریف سازمان ملل براساس پیشنهاد کنفرانس بین المللی ترانسپورت در سال 1964 از گردشگر بیان می دارد: «گردشگر کسی است که به منظور تفرج، بازدید از نقاط دیدنی، معالجه، مطالعه، تجارت، ورزش و یا زیارت به کشوری غیر از کشوری که در آن اقامت دارد سفرمی کند مشروط بر اینکه حداقل مدت اقامت او از 24 ساعت کمتر و از شش ماه بیشتر نباشد»(دیبایی، 1371: ص26). در تعاریف فوق خارج از محیط خانه و اقامت کمتر از یکسال به عنوان شرایط گردشگر دانسته شده است.
گردشگری خارجی (یا بین المللی ) افرادی که برای حداکثر مدت 12 ماه به کشوری که محل اقامت معمول آنها نیست وخارج از محیط معمول زندگیشان قرار دارد،‌سفر کنند و هدف اصلی آنها از این بازدید انجام کاری نیست که سرانجام اش دریافت مزد از کشور مورد بازدید باشد WTO,1993,p:1-10) . )
گردشگری داخلی (یا بومی ): اشخاص مقیم یک کشور که حداکثر برای مدت 12ماه به محلی در کشور خودشان که خارج از محیط معمول زندگی آنها می باشد،‌سفر کنند و هدف اصلی آنها از این سفر انجام کاری نیست که سرانجام آن در‌یافت مزد از محل مورد بازدید باشد.
2-1-2- فضای سبز
منظور از فضاهای سبز شهری، نوعی از سطوح کاربری زمین شهری با پوشش‌های گیاهی انسان ساخت است که هم واجد بازدهی اجتماعی و هم واجد بازدهی اکولوژیکی هستند.
فضای سبز شهری از دیدگاه شهرسازی دربر گیرنده بخشی از سیمای شهر است که از انواع پوشش‌های گیاهی تشکیل شده است و به عنوان یک عامل زنده و حیاتی در کنار کالبد بی‌جان شهر، تعیین کننده ساخت مرفولوژیک شهر است. فضاهای باز شهری از یک سو دربر گیرنده فضاهای سبز موجود و از سوی دیگر به صورت فضاهایی بالقوه جهت توسعه فضاهای سبز شهری مطرح می‌شوند.(مجنونیان، 1374: ص78)
➢ نقش و اهمیت فضای سبز در زندگی شهری
رشد صنعت و افزایش جمعیت در شهرها، به ساخت و سازهای سودگرایانه منجر شده است. این ساخت و سازها به مسائل بهداشتی و تامین حداقل نور و هوا در مناطق متراکم شهری توجهی نداشته است. از سوی دیگر ضرورت ایجاد کاربری‌های جدید شهری برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون و اسکان جمعیت به تدریج باعث کاهش سهم فضاهای سبز و باغهای شهری گردیده است و در نتیجه موجب آ‌لودگی محیط زیست شده است. شایان ذکر است که با افزایش روند انهدام طبیعت توجه انسان به منابع طبیعی نیز فزونی یافته بهره‌وری از آن جایگزین احترام به طبیعت گردیده است. انهدام روز افزون طبیعت تا آنجا گسترش یافته که حجم فضای ساخته شده در مقایسه با فضای آزاد در شهرهای این دوره افزایش چشمگیری داشته است. آنچه که در این ارتباط می‌تواند مطرح شود مفهوم فضای سبز یعنی رعایت تراکم‌های‌ساختمانی در قطعات مختلف زمینهای شهری است. تشویق مردم به درخت‌کاری ـ در محوطه‌های کوچک فضای خانه‌ها ـ کاشتن نهال در کناره خیابانها، استفاده از فضاهای آزاد برای توسعه پارک‌های کوچک از جمله اقدامات موثر در توسعه فضای سبز است.(سعید نیا، 1382:ص65)
2-1-3- مفهوم واژه پارک و تفرجگاه در گردشگری
اغلب از تفرجگاه های معمولی، آنچه تصور می شود منطقه ای است با درختزارهای پراکنده با فضای باز و کف پوش چمنی که یا بصورت مصنوعی احداث شده یا بصورت طبیعی وجود داشته و تنها به دستکاری و آرایش آن اکتفا شده است. این نوع فضاسازی در شهرها برای تفریح عامه، جا افتاده ترین شیوه برای احداث تفرجگاه ها به شمار می رود. برداشت طراحان برای احداث تفرجگاه با ویژگی های گفته شده در شهرها از طبیعت نشأت می گیرد. این نوع سیمای فیزیکی در طبیعت در طیف گسترده ای در بیشتر نقاط جهان وجود دارد و حتی برای نام گذاری نوعی آرایش گیاهی طبیعی نیز به کار رفته است.
تعاریف زیر در فرهنگ های مختلف گوشه هایی از ویژگی های جدید پارک را نشان می دهد:
➢ فرهنگ امریکن هریتاژ (1982):
– پارک قطعه زمینی است که برای استفاده عمومی اختصاص داده می شود.
– منطقه محصور بزرگی در شهرها یا نزدیک به آنها است که برای استفاده های تفرج مردم اختصاص می یابد.
– پارک یک میدان طراحی شده شهری است.
– قطعه زمینی است که به حالت طبیعی نگهداری می شود.
➢ فرهنگ استاندارد دانشگاهی (1975):
– پارک قطعه زمینی است در داخل یا نزدیک شهرها که معمولا با امکاناتی نظیر زمین های بازی، گردشگاه ها و زمین های ورزشی برای استفاده عمومی تجهیز می شود.
– پارک قطعه زمینی مشتمل بر درختزار و چمن در پیرامون شهر ها است.
– پارک منطقه باز و گسترده ای در شهر ها است که دارای درختان سایه انداز و نیمکت جهت استراحت مردم است.
➢ فرهنگ آکسفورد (1961):
– پارک به قطعه زمینی بزرگ، محصور و عموما با درختزار و چمن می گویند.
– قطعه زمین بزرگی که به صورت طبیعی برای استفاده عمومی نگهداری می شود.
قطعه زمین آرایش یافته ای که برای استفاده تفرجگاهی اختصاص داده می شود.
2-1-4-تعریف پارک های مسافر
پارک های مسافر، پارک هایی هستند که در محدوده خدمات شهری به منظور گذران اوقات فراغت، استراحت و تمدد اعصاب مسافران سایر شهرها ایجاد می شوند. این پارک ها دارای نمازخانه خواهران/ برادران، سرویس بهداشتی، دوش حمام خواهران/برادران، سطل زباله، سایبان برای چادر زدن مسافر، تابلو راهنمای پارک مسافر، بوفه، آب سرد کن، ایستگاه شارژ موبایل، تلفن همگانی، وسایل بازی کودکان، وسایل ورزشی، گاز برای آشپزی عمومی، تلویزیون برای استفاده عموم، چادر مسافرتی امانتی، شیر آب خوری، محل ظرفشویی، نیمکت، پارکینگ خودرو می باشند. پارک های مسافر علاوه بر اینکه برای مسافران ایجاد می شوند، جهت گذران اوقات فراغت و تفریح اهالی شهر نیز مورد استفاده قرار می گیرد. در واقع پارک های مسافر دارای کارکرد داخلی، منطقه ای و فرا منطقه ای هستند.(مدیریت گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی شهرداری تبریز)
2-1-5- مسافر
شخصی است که با گذرنامه یا اجازه عبور یا برگ تردد از راه‌های مجاز به قلمرو گمرکی وارد یا از آنها خارج شود.به موجب قوانین گمرکی، شخص غیرمقیم ایران که به طور موقت به قلمرو گمرکی وارد یا از آن خارج می شود و شخص مقیم ایران که از قلمرو گمرکی کشور خارج (مسافر خروجی) یا به آن وارد (مسافر ورودی) می‌شود جزء مسافر تلقی می شوند.
2-1-6- ویژگی های پارک ها
پارک ها به عنوان فضاهای تنفسی و نواحی جذب کننده افراد برای گذراندن اوقات فراغت عمل می کنند. این فضاها از نظر اندازه، هدف، محل و … دارای گوناگونی بسیار بوده و از همدیگر متفاوتند به عنوان نمونه می توان پارک ها را به پارک های محله ای شهری، پارک های منطقه ای شهری، پارک های وسیع و پارک ها ی حاشیه ای تقسیم بندی نمود. همچنین پارک ها با حفظ مضمون خود بر حسب نوع استفاده، موقعیت یا ارزش عناوین مختلفی پیدا کرده اند مانند: پارک عمومی، پارک شهر، پارک حومه، پارک ملی حیات وحش، پارک ملی آثار تاریخی، پارک جنگلی و …
به طور کلی پارک ها را می توان به پارک های مصنوعی و پارک های طبیعی تقسیم نمود. منظور از پارک های مصنوعی پارک هایی هستند که با توجه ویژه متخصصین در زمینی که برای پارک و فضای سبز در نظر گرفته می شود ایجاد می گردند. سطح آنها چمن کاری شده و با گل و درخت زینت داده می شود. آب در این پارک ها بصورت دریاچه یا استخرهای بزرگ ارائه شده و در اطراف آن سکو و یا نیمکت های متناسب تعبیه می گردد. معمولا این قبیل پارک ها در مرکز و قلب شهر طراحی می شوند تا منظره ای جذاب و دلپذیر بوجود آورند. در مورد پارک های طبیعی تلاش بر آن است که شکل حقیقی و طبیعی در زمین آورده شده و حفظ شود. در این پارک ها تنها تغییرات جزئی در طبیعت داده می شود تا آنها در اختیار عموم مردم قرار گیرند.
2-1-7- نقش پارک ها
با افزایش جمعیت و توسعه و گسترش شهرنشینی انسانها به تدریج از طبیعت دور شده و تراکم بیش از حد جمعیت و دخالت در محیط طبیعی و ایجاد محیط های انسان ساخت، نیازهای زیست محیطی جسمی و روحی را بیشتر بروز داده که برای رفع این نیازها انسان شهرنشین اقدام به احداث فضای سبز نموده است.
کارکرد و نقش پارک ها به ویژه در کلان شهرها بسیار مهم بوده و وجود آنها بخش جداناپذیری از مجموعه شهرها تلقی می شوند. ارزش و اهمیت پارک ها تا آنجاست که کارشناسان آن را به عنوان ریه تنفسی شهرها نام نهاده اند. به علاوه فضای سبز شهری می تواند فشارهای روحی، روانی و نیازهای جسمی انسان شهرنشین را نیز کاهش دهد. بی تردید فضای سبز، پارک ها و محیط زیست شهری را باید در زمره اساسی ترین عوامل پایداری حیات طبیعی و انسانی در شهرنشینی نوین به شمار آورد.
2-1-8- خدمات گردشگری
یکی از عوامل مهم در جذب گردشگر وجود تجهیزات و تسهیلات گردشگری می باشد. از جمله این خدمات که شامل فعالیت های اقتصادی مختلفی است که با هم ارتباطی مشخص دارند و در این صنعت گرد هم جمع شده اند عبارتند از:
➢ تورگردانان
➢ هتل داران
➢ رستوران داران
➢ راهنمایان تور
➢ دفاتر خدمات مسافرتی
➢ بازاریابان
➢ تولید کنندگان صنایع دستی
➢ مدیران صنعت حمل و نقل
که همه ی این ها در یک چیز با هم مشترک هستند و آن هم تامین رضایت مشتری است که به آن گردشگر می گوییم. تعاریف موارد فوق به طور خلاصه در ذیل امده است:
تورگردانان: وظایف آنها تهیه ی بسته ی سفر و عرضه ی ان به شکل مستقیم و غیر مستقیم است. منظور این است که آنها عناصری همچون حمل و نقل، اقامت و سایر خدمات را به صورتی جداگانه خریداری می کنند و پس از ترکیب آنها با هم، بصورت یک بسته ی سفر به شکل مستقیم یا غیر مستقیم به مشتریان (متقاضیان سفر) عرضه می کنند.
صنعت هتل داری و خدمات اقامتی: باید بگوییم که جاذبه های گردشگری تنها شامل سفر یا رونق این صنعت نمی باشد. بلکه امکاناتی برای جابجایی و اقامت گردشگران هم باید فراهم باشد.
از گذشته های دور، مسافران برای استراحت و صرف غذا به استراحت گاه های عمومی مراجعه می کردند. مهمان پذیرها در قرن 15 میلادی در اروپا به وجود آمدند. نخستین مهمان پذیرها به نام «تخت خواب و صبحانه» بود که افراد در خانه های شخصی شان با مبلغی کم از مسافران پذیرایی می کردند. در سال 1774 میلادی نخستین هتل در لندن افتتاح شد. در ایالات متحده هم نخستین هتل با تجهیزات امروزی در سال 1892 میلادی در بوستون ساخته شد.
تسهیلات اقامتی شامل تمام امکاناتی است که هدف اصلی آنها تدارک جا و مکان برای اقامت شبانهی گردشگران است. اما معمولا خدمات جزئی دیگری از جمله رستوران، سونا، استخر و مانند اینها را ارایه می کند که اهالی بومی هم از آن بهره مند می شوند. (زاهدی و رنجبریان، 1388:ص42)
راهنمایان تور: در میان نیروی انسانی شاغل در بخش گردشگری، راهنمایان تورهای گردشگری که اصطلاحا تورلیدر (تورگردان) نامیده می شوند، نقش موثری در هدایت و تامین نیازمندی های مادی و معنوی و غنای روحی گردشگرها دارند. عموما تورلیدرها می بایست اطلاعات جامع و وسیعی در زمینه های مختلف مربوط به حرفه خود داشته باشند و افق دید آنها بسیار وسیع و به عبارتی دیگر کلی گرا باشند. (رضوانی، 1385: صص122-123)
بازاریابی: در اجرای این امر لازم است که آمار گردشگران دقیقا مورد بررسی قرار گیرد و اثرات اقتصادی و مالی آن تجزیه و تحلیل گردد و با توجه به نتایج به دست آمده طرح ها و برنامه های لازم در جهت توسعه و تکامل جهانگردی پی ریزی شود. در مسائل مربوط به بازاریابی باید انواع مسائل توسعه اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی کشورهای مورد نظر و بازارهای صادر کننده جهانگرد دقیقا مورد توجه و بررسی قرار گیرند تا بتوان بر اساس آنچه به دست آمده است، برنامه های لازم را طرح ریزی نمود. (همان:ص119)
دفاتر خدمات مسافرتی: مهم ترین کار آژانس های گردشگری، برآورد تقاضا یا ایجاد تقاضای مثبت نسبت به جادبه های گردشگری و به نوعی پیش بینی انگیزه های مردم برای مسافرت است. دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری نقش تسهیل کننده در کانال توزیع خدمات صنعت گردشگری و تدارک زمینه مناسب مواجهه متقاضیان و عرضه کنندگان ایجاد بازار را بر عهده دارند. تبلیغات در رسانه های جمعی، تهیه و توزیع انواع نقشه ها و بروشورهای تبلیغی، راهنمای سفر و برنامه های سفر برای گردشگران از مهم ترین کار دفاتر گردشگری در دادن اطلاعات به گردشگران و رقابت با سایر موسسات است. (مقاله، بررسی دفاتر خدمات گردشگری در جذب گردشگران و توسعه صنعت گردشگری، ابراهیم اشرفی)
2-2- پیشینه گردشگری
2-2-1- گردشگری در دین مبین اسلام
در قرآن کریم،1 نهج البلاغه، سخنان ائمه معصوم2و بزرگان، همواره مسلمانان به انحاء مختلف به جهانگردی تشویق و ترغیب شده اند که حاصل آن جهانگردی مسلمانان سده های اوّل اسلام است که علاوه بر بسط و گسترش فرهنگ اسلامی در اقصی نقاط جهان موجب پیدایش «سفرنامه های ناشناخته» بوده است.
با ذکر این نکته که در باور ما مسلمانان، تمام سفرها تمهیدی است برای سفر به سوی او و با کمالات صعود‌کردن به دارالقرار الله است و نهایتاً اینکه درجهانگردی‌وگردشگری‌همواره‌رشدوتعالی‌انسان مدّنظر بوده است.
2-2-2- پیشینه تاریخی گردشگری
گردشگری پدیده‌ای است کهن، پویا، مداوم و ماندگار اجتماعی که از دیر باز در تمامی جوامع انسانی وجود داشته و عمری به اندازه‌ تاریخ و تمدن بشری دارد. نامه ها، سفرنامه ها، خاطرات، یادداشتها از آثار و دست آورد های پدیدۀ گردشگری در دوران گذشته و انتقال فرهنگ و تمدن جامعه ای به جامعه دیگر، در دورۀ متأخر است که ارزش و اهمیّت آنها پس از گذشت دوران و قرون متمادی همچنان باقی است و روز به روز بر اعتبار آنها افزوده می شود.
گردشگری و جهانگردی در دنیای قدیم در حیطه گروه خاصی از جوامع انسانی قرار داشت. مسافرتهای استثنائی ماجراجویان، سفرهای علمی سیاحان به منظور کشف سرزمینهای ناشناخته و انجام مسافرتهایی با انگیزه های تجاری و مذهبی، اشکال عمدۀ گردشگری و جهانگردی را تشکیل می داد، به عنوان مثال ناصر خسرو3و مارکوپولو4به دلایل مذهبی و یا شناخت ناشناخته ها سفر می کردند.در قرون وسطی نیز سفرهای دور و طولانی در انحصار بازرگانان و دریانوردان بود.
بنابر اطّلاعات تاریخی، مسافرتهای تفریحی از اوائل قرن شانزدهم شروع شد و در قرن هفدهم رفته رفته گسترش یافت و با ایجاد آژانسهای توریستی سازمان یافته جنبۀ عمومی به خودگرفت و بعد از جنگ جهانی دوّم بعنوان یک پدیدۀ مهّم اقتصادی در بین کشورهای صنعتی مطرح شد.
گردشگری بر بنیاد عامل اساسی سفر و جابجایی قرار دارد که دگرگونی های آن تابع عوامل مختلفی واز جمله ناشی از انگیزۀ سفر و وسائل حمل و نقل می باشد. (رهنمائی، 1369:ص5) با ظهور راه آهن در قرن نوزدهم تحول عظیمی در صنعت حمل و نقل به وجود آمد که پیدایش آنرا می توان نقطۀ عطفی در تاریخ سفر و مسافرت محسوب کرد زیرا هم موجب خارج شدن سفر از انحصار طبقه ثروتمند و هم کاسته شدن نارسائی های مربوط به وسایل حمل و نقل و راههای ارتباطی شد و جابجائی سریع، راحت و مطمئنی را فراهم آورد. تحولات مذکور منجر به ایجاد و پیدایش تشکیلات سازمان یافته، گردشگری (جهانگردی) شد، بطوریکه حتی می توان گفت توسعۀ گردشگری مرهون پیشرفتهای حاصل در وسائل حمل ونقل بوده است که تحوّل بزرگی در صنعت گردشگری بوجود آورد.
پیدایش جهانگردی و گردشگری با مفهوم امروزی آن ناشی از تحولات قرن نوزدهم است که انقلاب صنعتی موجب اختراع وسائل رفاهی بسیاری شد و هواپیما، کشتی، قطار و اتومبیل هر کدام به نوعی موجبات گسترش گردشگری را بیش از پیش فراهم آورد. (شکویی، 1372:ص214)
پدیدۀ سیر و سیاحت پس از انقلاب صنعتی و طی دورۀ معاصر و بویژه در طول قرن اخیر به صورت شگفت آوری توسعه یافته است، چنانکه در دهه های گذشته و بویژه بعد از جنگ جهانی دوّم تعداد سفرهای بین قاره ای، کشوری و منطقه ای دنیا به میلیارد ها مورد افزایش یافته است و همزمان با این افزایش سفرهای ملّی و بین اللملی، که حجم عظیمی از آنها به انواع سفرهای سیاحتی اختصاص دارد دانش و تکنولوژی جدیدی به نام صنعت توریسم و گردشگری به وجود آمده که نقش مهّمی در مناسبات بین المللی و توسعۀ اقتصادی، اجتماعی کشورها بر عهده گرفته است.
اطلاق عنوان صنعت به جریان سیر وسیاحت و گردش، موضوع قابل توجهّی است که عمدتاً از خصوصیات و ویژگیهای جریان گردشگری ناشی می شود. جریان توریسم و گردشگری در دورۀ معاصر از کلیه اصول و قواعد تعریف صنعت مانند: منابع، امکانات، سرمایه گذاری، تأسیسات و تجهیزات، بهره برداری و دانش فنی، نیروی انسانی و مدیریت، تبلیغات، آموزش و پژوهش، مقررات و بالاخره بازار فروش و … برخوردار است که در ارتباط با سایر بخش های اقتصادی ـ اجتماعی اهمیتی دو چندان می‌یابد.
با توّجه به اهمیت صنعت گردشگری، سازمانی به نام سازمان جهانی جهانگردی (WTO) تشکیل گردید و در بیست و هفتم سپتامبر سال 1979، اساسنامۀ آن تصویب و به عنوان عامل اصلی سازمان ملّل متحد در زمینه گردشگری آغاز به کار کرد. مقر دائمی سازمان (WTO) در شهر مادرید پایتخت اسپانیا است و هم اکنون در حدود 196 کشور در آن عضویت دارند و کشور عزیزمان ایران در سال 1342 به عضویت آن سازمان و کمیسیون منطقه ای آن برای جنوب آسیا درآمده است. (والائی، 1385:ص5)
اهداف این سازمان عبارت است از گسترش و توسعه جهانگردی با در نظر گرفتن کمک به «توسعۀ اقتصادی، تفاهم بین اللملی، صلح و احترام جهانی بدون هیچ گونه تمایز از نظر نژاد، جنس، زبان و مذهب».
فعالیتهای تحقیقاتی سازمان(WTO) شامل بازارهای گردشگری، تسهیلات خدمات و امکانات گردشگری، تشکیلات و برنامه ریزی، تبلیغات و بازاریابی و تمامی اطلاعات موجود در زمینۀ گردشگری بین المللی و داخلی از جمله اطلاعات آماری و قوانین و مقررات مربوط و تجزیه و تحلیل اقتصادی و همچنین طرح ملّی گردشگری کشورها می باشد. (همان:ص5)
در مجموع می توان گفت ایجاد تسهیلات گوناگون که به گردشگری رونق بخشید، موجب گردیده است که صنعت گردشگری به صورت یک احتیاج عمومی و اجتماعی مطرح گردد. در این بخش لازم است علل اطلاق صنعت به توریسم و گردشگری را بیان نمائیم:
اساس نیازهای توریسم را آن دسته از فعالیتهایی تشکیل می دهد که صرفاً برای سیاح و جهانگرد (گردشگر) اقدام به تولید و عرضه آن می کنند. چنان که به کار گیری عنوان «صنعت توریسم» از طرف پژوهشگران و صاحبنظران از همین مسأله ناشی شده است. چرا که صنعت عبارتست از یک عده اعمال و رفتارهایی که در طی مراحل مختلف مواد بی ارزش یا کم ارزش و غیر قابل استفاده را به کالاهایی با ارزش و موادی قابل استفاده تبدیل کنند. (قره نژاد، 1382:ص12)
نباید فراموش کنیم در صنعت تنها کیفیت عالی تولید، موفقیت همان صنعت را به دنبال ندارد، بلکه بازار یابی قوی است که به وسیله شیوه های علمی متنوع و منطبق با شرایط زمان و مکان، مصرف کننده را از کم و کیف تولید آگاه می سازد. یعنی در موفقیت تولیدات صنعتی و استمرار آن، شیوه های بازاریابی به اندازه کیفیت کالا و خدمات، شرط اساسی و لازم به حساب می آید. پس عرضه را می توان عامل مهّم در توسعه و گسترش توریسم دانست.
در ضمن سیاحت به غیر از عرضه یک رشته از نیازهای روزانه، برخی از مواد، ابزارها و تولیدات تفننی برای شاد زیستن و شاد بودن عرضه می شود که در اقتصاد توریسم به آنها کالاها و خدمات واسطه ای می گویند. (قره نژاد، 1378:ص163)
2-2-3- پیشینه گردشگری در ایران
سرزمین کهن ایران به سبب سابقه مدنیت طولانی و برخورداری از مواهب تشکل های فرهنگی و علمی همواره مورد توجه سیاحان و ماجراجویان بوده است. در دوران هخامنشیان برای راحتی مسافران اقداماتی همانند جاده شاهی و ساخت کاروانسراها و پل ها را می توان نام برد و یا از جاده ابریشم در زمان اشکانیان می توان یاد کرد. با گذشت دو قرن بعد از اسلام و ظهور سلسله های قدرتمند و پایدار و رواج امنیت، سفر اهمیت دیرین خود را بازیافت. در این دوران تحقیقات جغرافیایی انگیزه مهمی برای سیاحان محقق به شمار می رفت تا جائی که «یاقوت حموی» معتقد بود که جغرافیا علمی است که مورد علاقه خداوند است. در زمان شاه عباس اول صفوی گردشگران از امکانات بسیار زیادی استفاده می کردند که این خود باعث روی آوردن آنها به ایران و توصیف زیبائی های ایران بعد از برگشتن آنها می شد، از این میان می توان از «برادران شرلی»، «تاورنیه» و «شاردن فرانسوی» یاد کرد. این توصیف ها از ایران باعث شد که در دوران ثبات سیاسی قاجاریه گردشگران اروپایی با انگیزه ها و اهداف مختلف به ایران سفر کنند. همین امر موجب اقداماتی از طرف امیرکبیر برای آبادانی راه ها و کاروانسراها و ایجاد واحدهای پذیرایی برون شهری در طول مسیرهای خارج از شهرها گردید. همچنین در این زمان به دستور ناصرالدین شاه جهت رفاه حال عموم بین قم و تهران جاده شوسه ای احداث گردید و کتابچه ای حاوی دستورالعمل جهت رفاه مسافران چاپ شد. بعد از قاجاریه همراه با تحولات جهانی و توصیه های سازمان ملل قوانین و مقررات جدید به تصویب رسید و سازمان های مسئول امر گردشگری تاسیس شدند. (محقق داماد، 1377:ص17 )
2-2-3-1- سابقه مراکز و سازمان های گردشگری در ایران
جهانگردی در ایران از نیم قرن پیش با تشکیل اداره‌‌ای به نام اداره امور جهانگردی در وزارت کشور تشکیل گردید. فعالیت این اداره محدود به چاپ نشریاتی به صورت کتابچه‌های کوچک راهنما، به منظور راهنمایی توریستها و معرفی ایران از نظر جغرافیایی،سیاسی و اجتماعی بود.بعد از وقایع شهریور 1320، اداره مذکور منحل و به جای آن «شورای عالی جهانگردی» زیر نظر اداره سیاسی وزارت کشور تشکیل گردید. در سال1333 بدنبال اهمیت جلب توریست در کشور و اهمیت اقتصادی آن، مجدداً با تشکیل اداره امور جهانگردی در وزارت کشور، فعالیتهای توریستی در ایران وارد مرحله جدیدی شد. (مرسلوند، 1376: ص27)
در سال1340، بمنظور تعیین خط‌مشی و برنامه‌های اجرایی اداره امور جهانگردی در وزارت کشور، «شورای عالی جهانگردی» با حضور12 نفر از نمایندگان وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی و سه نفر از اشخاص مطلع و بصیر در امور جهانگردی تشکیل شد و بدین ترتیب توریسم و گردشگری در ایران دارای اندیشه و جایگاهی شورائی گردید.
ایجاد این تشکیلات یک سلسله فعالیتهایی را موجب شد و با آنکه تحولات انجام شده بدون برنامه و غیر متشکل بود ولی توجه و علاقه خارجیان را به بازدید از ایران افزایش داد و همین امر موجب نیاز به اقدامات اساسی را در این زمینه محسوس گردانید و نخستین گام برای ایجاد سازمانی را برای هماهنگی و نظارت بر کلیه فعالیتهای جهانگردی کشور، را موجب شد.
در فروردین سال1342، سازمانی به نام «سازمان جلب سیاحان» تأسیس گردید و اقدامات زیربنائی و مؤثری را برای توسعه گردشگری کشور به عمل آورد.
در سال 1353 سازمان مذکور با وزارت اطلاعات وقت ادغام گردید و تشکیلات جدید تحت نام «وزارت اطلاعات و جهانگردی» شروع به فعالیت نمود که چهار شرکت سهامی به اسامی «شرکت سهامی تأسیسات جهانگردی ایران»، «شرکت سهامی گشتهای ایران»، «شرکت سهامی مرکز خانه‌های ایران»، « شرکت سهامی مراکز جهانگردی برای ورزشهای زمستانی» تحت نظر این وزارتخانه به فعالیت مشغول بودند. (مرسلوند، 1376: ص27)
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در سال 1358، به منظور جلوگیری از تداخل وظیفه و هماهنگ نمودن فعالیتهای ایران گردی و جهانگردی و اعمال سیاست صرفه‌جوئی، طبق مصوبه شورای انقلاب چهار شرکت مذکور در یکدیگر ادغام شده و تحت عنوان «سازمان مراکز ایرانگردی و جهانگردی» با بافت جدید و خط‌مشی متفاوت با گذشته شروع به فعالیت نمود.
در سال1382، با هدف تجمیع مدیریتهای متعدد در امر گردشگری، «سازمان میراث فرهنگی و امور گردشگری» با ادغام سازمانهای «میراث فرهنگی» و «مراکز ایرانگردی و جهانگردی» و زیر نظر مستقیم ریاست جمهوری، تشکیل و آغاز به فعالیت نموده است که وظیفه سیاستگذاری، برنامه‌ریزی، نظارت و کنترل آموزش جهانگردی، مطالعات و تحقیقات در زمینه‌های مختلف گردشگری به همراه وظایف مربوط به امور میراث فرهنگی بر عهده این سازمان است.
2-3- انواع گردشگری

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید