176تصویر شماره 7-9 سالن ادیان
176تصویر شماره 7-10 دیوار یادآوری حق شناسی
177تصویر شماره 7-11 ماکت ابنیه ادیان
178تصویر شماره 7-12 ماکت ابنیه ادیان
178تصویر شماره 7-13 سرزمین کودکان یا جنگل عشق
178تصویر شماره7-14 تصویر ورودی معبد ادیان
179تصویر شماره 7-15 تصویر مدل بنای معبد ادیان
179تصویر شماره 7-16 تصویری از مدل بنای معبد ادیان
180تصویر شماره 7-17 پرسپکتیو دید پرنده از مجموعه
180تصویر شماره 7-18 پلان معبد ادیان
181تصویر شماره 7-19 نمایی از حیاط مرکزی عبد ادیان
181تصویر شماره 7-20 برشی از مجموعه معبد ادیان
182تصویر شماره 7-21 برشی از فضای قدسی و حیاط مرکزی
182تصویر شماره 7-22 نمای داخلی قضای قدسی
182تصویر شماره 7-23 باز بودن فضای قدسی به حیاط مرکزی
183تصویر شماره7-24 بسته شدن فضای قدسی به حیاط مرکزی
183تصویر شماره 7-25 نمای خارجی معابد کوچک در مجموعه
184تصویر شماره 7-26 نمای معابد کوچک در شب
184تصویر شماره 7-27- برش معابد کوچک
184تصویر شماره 7-28 نمای داخلی معبد یهودیان در مجموعه معبد ادیان
184تصویر شماره 7-29 نمای خارجی مرکز
185تصویر شماره 7-30 تصویر کلیسای سن پیتر
186تصویر شماره 7-31 تصویر پلان خانه عبادت و آموزش
187تصویر شماره 7-32 نمای خارجی و ورودی مرکز
188تصویر شماره 7-33 برش خانه عبادت و آموزش
189تصویر شماره 7-34 تصویر فضای مرکزی
189تصویر شماره 7-35 نمای خارجی مرکز
190تصویر شماره 7-36 تصویر هوایی از مجموعه
190تصویر شماره 7-37 نمای خارجی مرکز
191تصویر شماره 7-38 نمای خاجی مرکز
192تصویر شماره 7-39 نمای خارجی مرکز
192تصویر شماره 7-40 نمای خارجی مرکز

192تصویر شماره 7-41 لبه های دندانه دار بام
193تصویر شماره 7-42 تصویر کلی از مرکز
193تصویر شماره 7-43 ورودی مرکز
193تصویر شماره 7-44 فضای گردهمایی 1
193تصویر شماره 7-45 فضای گردهمایی 2
193تصویر شماره 7-46 فضای سکوت
194تصویر شماره 7-47 فضای سکوت
194تصویر شماره 7-48 فضای اجتماعی
194تصویر شماره7-49 بام سبز
194تصویر شماره 8-1 بررسی مسیر های دسترسی به سایت201تصویر شماره 8-2 کاربری های مجاور سایت202تصویر شماره 8-3 محل قرار گیری فضای سبز در سایت203تصویر شماره 8-4 شکل گیری نقطه عطف مجموعه و مسیر پیاده گردشگری204تصویر شماره 8-5 جانمایی کلی محدوده های در پلان205تصویر شماره 8-6 جانمایی مجموعه نسبت به معابد مجاور در برش
205تصویر شماره 8-7 سایت پلان مجموعه با توجه به فضای سبز و کاربری های مجاور206تصویر شماره 8-8 زون بندی فضاها206تصویر شماره 8-9 تصویر سایت مجموعه210تصویر شماره 8-10 پرسپکتیو دید پرنده از کل مجموعه211تصویر شماره 8-11 پرسپکتیو دید پرنده از کل مجموعه211تصویر شماره 8-12 پرسپکتیو دید پرنده از فضای قدسی212تصویر شماره 8-13 فضای قدسی212تصویر شماره 8-14 پسپکتیو دید پرنده از سایت و مجموعه213تصویر شماره 8-15 دید انسانی به فضای مرکزی214تصویر شماره 8-16 دید انسانی به فضای مرکزی214تصویر شماره 8-17 دید انسانی به فضای مرکزی214تصویر شماره 8-18 جداره مشبک در ورودی موزه215تصویر شماره 8-19 جداره های مشبک مجموعه215تصویر شماره 8-20 ورودی بخش همایش و گفتمان215تصویر شماره 8-21 دید انسانی هنگام خروج از موزه216تصویر شماره 8-22 ورودی بخش آموزشی216تصویر شماره 8-23 ورودی بخش اداری217تصویر شماره 8-24 فضای قدسی 217
فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه شماره ‏11 پلان سطح اول مجموعه
207نقشه شماره ‏12 پلان سطح دوم مجموعه
208نقشه شماره ‏13 پلان سطح سوم مجموعه208نقشه شماره ‏14 سایت پلان مجموعه
209نقشه شماره ‏15 برشA-A
209نقشه شماره ‏16 برش B-B230
فصل اول
1- مقدمه و طرح تحقیق
1-1- مقدمه
دین در بیانی کلی مجموعه عقاید، اخلاق، قوانین و مقرراتى است که براى اداره امور جامعه انسانى و پرورش انسان ها می باشد.” (ساجدی، 1384) دین از وجوه امتیاز بشری است ، تاکنون هیچ حیوانی نشانه ای از یک حیات دینی بروز نداده و در هیچ دوره ای، بشر عادی از ایمان به عقیده خالی نبوده است، یعنی دین حقیقتی است که چشمه جوشان فطرت بشری ،خواه ناخواه انسان رابه سوی آن فرا می خواند به همین روی، فلسفه وجودی دین نیز چیزی جز پاسخ صحیح و نظام مند به این دغدغه فطری بشر نیست.(فیض آبادی، 1390، ص1) انسان هیچ گاه نتوانسته است بدون دین زندگی کند. ممکن است گاهی برخی جوامع به معنای اجتماعی دین، لائیک بوده باشند اما در واقع انسان ها در اکثر مواقع به دنبال پناهگاه دینی بوده اند. (اسدی، 1385، ص62)
امروزه بیشتر به سبب پیشرفتگی و کثرت وسایل ارتباطی آدمیان تقریبا از هر چیز در جهان پیرامونشان می گذرد با خبر می شوند و این امر سبب شده است که “جهان هر فرد انسانی” در قیاس با جهان های پدران و نیاکان، گستره ای صد چندان بیابد. (ریچاردز ،1989، ص10)
به این ترتیب در خلال قرن گذشته آگاهی و هشیاری تازه ای از تکثر مذاهب عمده پدید آمده است. روند فراگیر مدرن سازی، آگاهی از خصلت بنیادی تنوع دینی را تشدید کرده است. این هشیاری جدید پیوندی نزدیک با تفاوت های فرهنگی دارد، تفاوتهایی که ادیان گوناگون حامی و پشتیبان آن بوده اند. زیرا هر یک از ادیان، بینشی متفاوت به معنای غایی و نهایی حیات و ماهیت و سرشت ازلی واقعیت عرضه می دارد. در این میان آنچه تازه می نماید، واقعیت ادیان چندگانه نیست بلکه درونی ساختن آگاهی از تکثر بنیادین در ضمیر معتقدان به ادیان می باشد.(اشمیتز،1380،ص255)
“گفتگو به عنوان تعامل سودمند عناصر متفاوت؛جوهر جهان است. به برکت گفتگوست که ما آدمیان به مرتبه عالی ترین جلوه خلقت نایل می شویم.” (سوئدلر،1385، ص2) گفت و گو در دین نیز ضرورت بسیار مهمی برای همه متدینان است. زیرا مهمترین مساله باقی ماندن دین آن هاست و در غیر این صورت بنیاد گرایی هم بی فایده خواهد بود. (اکرمی، 1383، ص1) در طول تاریخ نیز ادیان با یکدیگر گفتگو کرده اند و تاثیر و تاثر داشته اند تا امروزه بدین جا رسیده اند.(سروش،1378، ص78)
در فرآیند گفتگو فضا یا محیط فیزیکی دارای اثر بسزایی است که اغلب نادیده انگاشته می شود. این در حالی است که بنا به نظر جان لنگ، نظریه پرداز حوزه روانشناسی محیط، می توان از طریق سازماندهی مناسب فضا ها و ایجاد عملکرد های تعاملی متنوع به سطح مناسبی از ارتباطات جمعی و گفتگو دست یافت.( Lang,1987 )
در این راستا موضوع این رساله، طراحی مرکزی است جهت تعامل و گفتگوی موثر ادیان با یکدیگر. برای این منظور با شناخت فرآیند گفتگو میان ادیان، پیش نیاز ها و موانع آن، عوامل کالبدی موثر در ایجاد همزیستی مسالمت آمیز و گسترش تعاملات سازنده ادیان بررسی می شود و تاثیر آن بر زندگی انسان، روابط جوامع و گسترش صلح و آرامش مورد توجه قرار می گیرد.
1-2- طرح کلی موضوع و مسئله تحقیق
بررسی تاریخ ادیان نشانگر آن است که بشر طی قرون متمادی باور های دینی متعددی را تجربه کرده است. تنوع نام ها، اعتقادات و مناسک به حدی است که شناخت هریک و تشخیص نکات اشتراک و افتراق میان ادیان نیازمند پژوهش های بسیار است. در نگاه بسیاری این انگاره وجوددارد که دیوار های بلند و غیر قابل نفوذی میان ادیان کشیده شده. گویی ادیان راه هایی مستقل با مبدا، سرمنزل، مرکب و توشه ای متفاوتند و هیچ زبان و ادب مشترکی میان آنان نیست. این استنباط همواره موجب جدایی متدینان بوده و بر بلندای دیوار تفرقه میان ادیان افزوده است و کینه ها و تعصبات دینی را به اصلی ترین عوامل دشمنی بدل ساخته است. (غلامرضا کاشی، 1387،ص68)
این در حالیست که اگر به ریشه توجه انسان به دین بنگریم متوجه می شویم آرامش جویی و سعادت طلبی نهایت توقع انسان از دین است.انسان همواره به دنبال این بوده که با دین و پناه بردن به تکیه کاهی ماورایی خود را آرام کند و روح نگران خویش را آرامش بخشد. از منظر دین هم باید گفت که اکثر ادیان چنین ادعایی دارند و هدف خویش را آرامش و صلح و سعادت بشری معرفی می کنند. پس بر این مبنا هدف ادیان آرامش آرامش و سعادت بشری و هدف انسان از توجه به دین آرامش جویی و سعادت طلبی پایدار است. (اسدی، 1385، ص62)
در این که ادیان بزرگ جهان فرهنگ گفتگو را به رسمیت می شناسند هیچ تردیدی نیست. اسلام مدعی است که دین صلح است و مسیحیت ادعا میکند که دین عشق و محبت استو در غیاب گفتگو، نه صلح امکان پذیر است و نه عشق و محبت. بنابراین ادیان بزرگ جهان همگی طرفدار گفت و گو هستند و شاید بتوان گفت از جهت پذیرش اصل گفت و گو تفاوت چندانی ندارند. با این حال پیروان این ادیان از این جهت بسیار متفاوت و متنوع هستند.(برومر، 1385،ص4)
در تمامی ادیان می توان بنیاد گرایانی را یافت که گفت و گو را بر نمی تابند و در کنار آن ها دینداران روشنی اندیشی هستند که به گفت و گو رغبت نشان می دهند. وینسنت برومر عقیده دارد آن دسته از دیندارانی که گفت و گو و تعامل را بر خصومت و تصادم ترجیح می دهند به منطق دین نزدیکترند.(برومر، 1385،ص4) “اگر این چارچوب مبنای گفتگوی ادیان قرار گیرد می توان فضای مناسبی برای گفتگو ایجاد کرد. یعنی از مبنای کلی شروع کرد و از جزییات اختلاف بر انگیز دوری نمود.” (اسدی، 1385، ص63).
گفتگوی ادیان نیازمند بستری تا بتواند در آن شکل گیرد، بستری که در درجه اول تعاملات اجتماعی افراد از ادیان متفاوت را ممکن ساخته، آن را تقویت سازد و از سوی دیگر خود موجب بروز اختلافات نباشد. فضایی که همگان از ادیان مختلف آن را متعلق به خود بدانند، مکانی برای بیان و تبادل آزادانه عقاید دینی.
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
امروزه گفتگوی ادیان بیش از هر زمان دیگر ضرورت دارد. از نظر بسیاری هدف از گفتگوی دینی توضیح و تشریح دین خود برای طرف مقابل و اندکی هم یادگیری دین طرف مقابل است. اما برخی به این مساله فراتر می نگرند و هدف را کمک به ایجاد و پیشرفت تمدن جهانی بر اساس صلح و عشق و مهربانی و دوستی می دانند. (ساجید،1385،ص54)
تفرقه و تشت میان ادیان و مذاهب از جمله عواملی است که متدینان به ادیان گوناگون را در طول تاریخ و بویژه در قرن اخیر متحمل خسارت های زیانباری نموده است. برای کثیری از پیروان ادیان کشمکش پیرامون احتلافات فرقه ای نسبت به حرکت در راستای ارزش های الهی و انسانی و زندگی مسالمت آمیز با هم از الویت بیشتری بر خوردار بوده است. (غلامرضا کاشی، 1387،ص68)
حجم کثیر مهاجرت ها، جنگ های طولانی بی تمر، کوچک شدن جهان به سبب وجود تکنولوژی های ارتباطی، همزیستی پیروان ادیان گوناگون را در کنار هم الزامی کرده است. (غلامرضا کاشی، 1387،ص68)
در این بین یکی از راه حل های روز و البته صرفا ظاهری عبارتست از سکولاریم، این جریان تفاوت های مهم را نادیده گرفته و حتی سرکوب می کند با پرداختن به موضوعات اساسی معنا و ارزش مخالفت می کند و هر گونه جستجو برای یافتن حقیقت را می خشکاند و به وضعیت تصنعی و ظاهری حیات می انجامد. (اشمیتز، 1380، ص257) ریشه بسیاری از مشکلات امروز بشر در همین نگاه ماتریالیستی به مسایل است. تنها عده کمی به این پی برده اند که نظم اجتماعی و سازش با طبیعت تنها در آشتی عرصه های مادی و معنوی امکان پذیر است. مذهب می تواند مقوله های به نظر متضاد را با هم آشتی دهد، در برابر ویرانی های ناشی از مادیگرایی علمی سدی دفاعی بنا کند و نزاع دیر پای ملل و افراد پایان دهد. .(گولن،1385، ص59)
سازگاری شرط لازم صلح و صلح گشاینده راه به سوی شادی است. ناراحتی و اضطراب، درد و مصیبت، نتیجه از دست دادن سازگاری است. ادیان جهان در از بین رفتن سازگاری اجتماعی دخیل بوده اند و این رویداد اغلب به این دلیل بوده است که این ادیان متعددند و در تخالف با یکدیگر به نظر می رسند. با در نظر گرفتن این حقیقت که ادیان جهان به مبانی مشترک معضلات انسانی می پردازند اننتظار این است که ادیان پیش قراولان ارتقای سازگاری نه تنها در میان خود بلکه در تمام سطوح اجتماع باشند. به رقم عقاید گسترده جهانی که توسط روشنفکران سنت های دینی مختلف بیان شده ، حقیقت ساده و تاسف بر انگیز این است که هنوز بشر بر سر مساله تکثر ادیان به توافق نرسیده است. سنت دینی دیگران اغلب به صورت تهدید نگریسته می شود، اختلافات دینی هنوز آزار دهنده و همواره موجب سوء تفاهم و بی اعتمادی متقابل اند.(تیاگاناندا، 1389، ص53)
نادیده گرفتن این رفتار و وانمود ساختن اینکه چنین درگیری و تنشی وجود ندارد ساده لوحانه است و همین احتمال بروز مخاصمه است که مسئولیت پرداختن به گفتگو با پیروان سایر ادیان را بر دوش مومنان می نهد.(اشمیتز، 1380، 257). گفتگوی ادیان این ظرفیت را دارد که در توسعه و بسط معنویت و روحیه دینی و دین ورزی نقشی اساسی ایفا کند زمینه ساز صلح جهانی گردد. (برومر، 1385،ص4)
“مذاهب می توانند با پذیرش سرچشمه واحد خود را پذیرفته و یگانگی و اتحاد میان ادیان را به سمفونی رحمت و عطوفت الهی بدل سازند.” (گولن،1385، ص59)و در فضای پر از تنش کنونی جهان که پدیده هایی همچون جهانی شدن و جنگ های منطقه ای آینده جهان را دچار ابهام کرده است محفلی باشند برای صلح، تفاهم و آرامش جامعه بشری.(اسدی، 1385، ص63)
گفتگوی ادیان نیازمند فضایی است که این همزیستی مسالمت آمیز را تحقق بخشد و با احترام به عقاید انسان ها از هر فرقه و مذهب گفتمان و در نتیجه هدف صلح و سازگاری میان آنان را عملی سازد. لذا طراحی چنین فضایی با در نظر گرفتن اصول حاکم بر فضای تعامل و گفتگو و نیز لزومات طرای فضای مقدس و مرتبط با معنویت دین ضروری به نظر می رسد.
1-4- اهداف تحقیق
با توجه به اهمیت دین در افزایش کیفیت زندگی و معنا بخشی به آن ولزوم همزیستی و سازگاری ادیان در جهانی که به لطف تکنولوژی و ارتباطات گسترده متدینان ناگزیر از تعامل با پیروان سایر ادیان و درک متقابل آنان هستند هدف اصلی پژوهش حاضر طراحی فضایی است که گفتگوی میان ادیان توحیدی را در فضایی آزاد میسر سازد فضایی که با احترام به همه ادیان و اعتقادات این همنشینی را امکان پذیر ساخته علاوه بر تحقق صلح جهانی موجب افزایش معرفت دینی و مقابله با مادیگرایی جهان امروز گردد. طراحی فضایی متناسب با روح دین به عنوان موضوع گفتگو و نیز در جهت افزایش تعاملات مثبت میان افراد، خصوصا از ادیان متفاوت.
1-5- سوالات تحقیق
– چه نکات مشترک و متفاوتی در ادیان توحیدی و معماری آن ها وجود دارد؟
– چه عواملی تعامل ادیان را امکانپذیر میسازد؟
– فضا چگونه در تعامل افراد با ادیان متفاوت موثر خواهد بود؟
– چه بستری برای شکل گیری گفتگوی دینی در شهر شیراز مناسب تر است؟
– طرح چگونه میتواند پاسخگو به نیاز ها و فعالیت های مخاطبین در راستای تحقق گفتگوی موثر دینی باشد؟
1-6- ساختار تحقیق

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

بر اساس موضوع پایان نامه توجه به سه مبحث عمده دین، گفتگو و معماری ضروری می نماید. در این راستا نخست به شناخت دین به عنوان مبنایی ترین مفهوم تحقیق، پرداخته می شود. سپس با توجه به بستر سازی “گفتگوی دینی” به عنوان هدف غایی طرح، عوامل موثر بر آن در فصل سوم بررسی شده است. گفتگوی دینی نیازمند فضایی است متناسب با مفهوم دین و قداست آن، لذا فصل چهارم به شناخت هنر و معماری قدسی و ویژگی های آن به طور عام و فصل پنجم به بررسی معماری چهار دین توحیدی به طور خاص اختصاص یافته است. پس از شناخت کامل تمامی عوامل موثر در شکل گیری طرح پروژه، فصل ششم به مکان یابی بستر مناسب و تحلیل آن خواهد پرداخت و نهایتا با بررسی نمونه های موردی در فصل هفتم و بیان فرآیند طراحی در فصل هشتم طرح پایانی ارایه خواهد شد.
فصل دوم
2- دین
2-1- مقدمه
انسان از خاک تهی پا به عرصه نادانی هایش نهاد و در لحظه ای تهی از آنچه که نمی توانست داشته باشد، در پی ساختن مفهومی از خود بود تا در این ناتوانی درک به خود انگیزه ای از برای بودن و دانستن ارزانی دارد؛ آرام آرام او در تاریکی مطلق از دانستن دست می ساید و برای فردا، داشت هایی نه چندان از سر دانایی گرد هم می آورد، برداشت هایی متفاوت و گوناگون به او حس غریب وجود را القا می کند و او در میان جمعی از دانسته ها که برایش در عین تازگی از ارزش هایی متفاوت بر خوردارند، غلت می خورد. او نمی داند چرا گاه از آنچه می یابد خشنود می شود، گاه متعجب؛ گاه می هراسد و گاه می رنجد؛ او بیشتر می آموزد؛ خواسته هایش، نیرو هایش و ناتوانی هایش برایش آشکار می گردند؛ و او سخت به دنبال طنینی است که مدهوشش می سازد، فهم طنینی گنگ، طنینی از جنس “الست بربکم”؛ شاید اصطلاحی که یونگ1 آن را “قدرت قاهره” می خواند و اذعان می کند که انسان آن را به صورت ارواح، شیاطین، خدایان، قوانین، صورت مثالی، کما مطلوب و غیره مجسم می سازد. همان طنینی که انسان به دنبال فهم شعور مندانه آن است. یونگ از این مطلب استفاده می کند و مفهومی را مطرح می سازد که حاصل آن مراقبت، تذکر و توجه دقیق به عواملی موثر در زندگی زندگی است که انسان به آنها “قدرت قاهره” اطلاق می کند و این مفهوم را همانا دین می نامند.(مورنو، 1380، ص63)
دین یکی از وجوه امتیاز بشر است که از دیگر نشانه ها مانند درک عشق، آگاهی و قدرت زیبایی شناسی متمایز تر به نظر می رسد. در تاریخ بشر هرگز قبیله ای وجود نداشته که به گونه ای دین نداشته باشد.
همه عمر بر ندارم سر از این خمار مستی که هنوز من نبودم که تو دلم نشستی
سعدی
با توجه به نقش اساسی مساله دین در این پژوهش، این فصل به بررسی اجمالی این موضوع خواهد پرداخت از این رو نخست منظور از دین به طور خلاصه بیان شده سپس ابعاد دین و کارکرد های آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت؛ در نهایت با توجه به وجود دین های متفاوت در جهان طبقه بندی ادیان، مساله تعدد ادیان و رویکرد اندیشمندان نسبت به آن به طور خلاصه ارایه خواهد شد.
2-2- مفهوم دین
واژه “دین” در ردیف آن دسته از مفاهیمى قرار دارد که همواره در میدان آرا و نظرات گوناگون صاحب‏نظران قرار داشته است(مصباح یزدی، 1365، ص28) و به دست آوردن یک توافق مشترک در باره آن بسیار مشکل، بلکه محال است، تا جایی که عده‏اى از محققان آن را قابل تعریف نمى‏دانند.(1984، ص9- مطهری،1363، ص117)
رابرت ا.هیوم2 (1372) در کتاب ادیان زنده جهان مى‏گوید: “دین به اندازه‏اى ساده است که هر بچه عاقل و بالغ مى‏تواند یک تجربه دینى حقیقى داشته باشد و به اندازه‏اى جامع و پیچیده است که براى فهم کامل و بهره‏گیرى تام از آن نیازمند تجزیه و تحلیل مى‏باشد.” (ا.هیوم، 1372، ص18) میرچا الیاده3 نیز در دایره المعارف دین نیز آورده: “شاید هیچ کلمه‏اى غیر دین نباشد که همواره و آشکارا خیلى صاف و ساده به کار رود؛ ولى در واقع، نمایانگر نگرش هایى باشد که نه فقط بسیار متفاوتند، بلکه گاه مانعه الجمع‏اند.”(الیاده،1374،ص202) “تنها در غرب، آن قدر تعریفات فراوان از دین پدید آمده است که حتى ارائه فهرست ناقصى از آن غیر ممکن است.” (خرمشاهی،1373،ص 85)
لذا موضوع «دین» از چنان گستردگى و وسعتى برخوردار است که به طور طبیعى، نمى‏توان از یک بعد و یا منظر خاصى به تحقیق و بررسى آن پرداخت.( ا.هیوم،1372،ص24) به هر روی مسلما لازم است مقصود از دین در این پژوهش – تاحد امکان واضح – مشخص گردد. بدین ترتیب، ارزیابى دیدگاه‏هاى گوناگون و متنوّع، می تواند روشن‏کننده وجوه گوناگون موضوع باشد.
2-2-1- معنای لغوی دین
به لحاظ لغوی واژه “religion” از ریشه لاتین”religio”، به معنای برقرار ساختن مجدد رابطه است(تالیافرو، 1998،ص22) و آگوستین4 آن را به معنای عبادت می دانست. فعالیتی که به واسطه آن مردم آگاهانه برای احترام و ستایش خدا رو به سوی او می کنند. بنابراین می توان آن را برقراری مجدد رابطه فراموش شده یا گسسته شده میان خدا و بندگان از طریق عبادت دانست.(گریفیتس، 2002، ص3) واژه “دین” نیز واژه ای عربی است که به معانی گوناگون از جمله، جزا، اطاعت، قهر و غلبه، عادت، انقیاد، خضوع، پیروی و مانند آنها آمده است.(یزدانی، 1389، ص3)
2-2-2- معنای اصطلاحی دین
در مورد معنای اصطلاحی دین جیمز لوبا5 (1912) تعاریف دین را به سه دسته عقلگرایانه، عاطفه گرایانه و عمل گرایانه تقسیم می کند.
– تعاریف عقل گرایانه: این گونه تعاریف دین را نوعی معرفت می دانند یعنی مجموعه از باورها که موجب پیدایش معرفت خاصی در انسان می شود. برای مثال هربرت اسپنسر6 می گوید:”ذات دین ایمان به این است که همه چیزهای تجلیات قدرتی هستند که فراتر از حد معرفت ماست.”(هیوم، 1385، ص23) و به گفته ماکس مولر دین ایمانی است مستقل از حس و عقل و علی رغم آن که بشر را قادر میسازد که امر لایتناهی را درک کند. (مولر، 1893 ، ص 13)
– تعاریف عاطفه گرایانه: همچون تعریف شلایر ماخر7 متکلم پروتستانی آلمانی که دین را احساس وابستگی مطلق به چیزی دیگر می داند. ویلیام جیمز8 نیز با تاکید بر این جنبه می گوید: “دین عبارت است از تاثرات و احساسات و رویدادهایی که برای هر انسانی در عالم تنهایی و دور از از همه وابستگی ها رخ می دهد.” (جیمز،1367،ص6)
– تعاریف عمل گرایانه: این گروه گذشته از جنبه اعتقادی، اعمال، شعایر، و نهادهای دینی را نیز در تعریف آن به کار برده اند؛ پارسونز9 دین را مجموعه ای از باورها، اعمال، شعائر و نهادهای دینی می داند که افراد در جوامع مختلف بنا کرده اند. کانت10 می گوید: ” دین، عبارت است از تشخیص همه وظایف به عنوان دستور های الهی” (جیمز،1367،ص226)
هر یک از تعاریف بالا برخی ابعاد دین را نادیده می گیرند از این رو پیتر برن11، از فیلسوفان دین معاصر با عنایت به این مساله تعریف دین را این گونه خلاصه می کند:” دین نهادی است با جنبه های نظری، عملی، جامعه شناختی و تجربی که متمایز می گردد با موضوعات خاص (خدایان)، اهداف (نجات) و کارکردها (معنا بخشیدن به زندگی)”(برن،1988،ص7)
2-2-3- ابعاد دین
دین پژوه بزرگ مغرب زمین نینان اسمارت12 به جای تعریف دین شش بعد و جنبه برای آن در نظر می گیرد: (اسمارت، 1967، ص6)
– بعد آیینی: ادیان، ظهور و بروز خود را در قالب مناسک و عبادات و آیین های خاصی عرضه می کنند. همه ادیان به طر یقی دارای مراسم و آیین هستند . این آیین ها، معنایی باطنی دارند و بیانگر اعتقادات فرد هستند.(اسمارت، 1967، ص6)
– بعد اسطوره ای یا اساطیری: اسطوره و اساطیری بودن در پدیده های دینی در برابر صدق و کذب آن ها بی طرف است. به طور معمول هر دینی دربردارنده حوادثی است اعم از آن هایی که مستقیم به خدا مربوط می شوند و آن هایی که چنین نیستند که این حوادث در قالب داستان ذکر می شوند. (اسمارت، 1967، ص7)
– بعد عقیدتی: هر دینی ، نظام عقیدتی دارد که در مجموعه گزارهای مربوط به ذات، صفات و افعال خدا و رابطه او با جهان و انسان و نیز سرنوشت انسان تبلور می یابد . تشخیص این جنبه از بعد اسطوره ای دین به آسانی میسر نیست. (اسمارت، 1967، ص8)
– بعد اخلاقی: هر دینی اصولی اخلاقی دارد که بسیاری از این اصول مشترکند. این اصول کنترل کننده رفتارهای اجتماعی آن جامعه است؛ البته افراد، همیشه مطابق اصول و معیارهایی که اظهار می دارند، زندگی نمی کنند؛ بنابراین، بین اصول اخلاقی مندرج در دین و رفتارهای پیروان آن دین باید تفاوت قایل شد. (اسمارت، 1967، ص9)
– بعد اجتماعی: ادیان و مذاهب سازمان یا تشکیلات اجتماعی نیز د ارند و این جنبه تا حدودی به واسطه آرما ن های دینی و عقیدتی متعین می شود. (اسمارت، 1967، ص10)
– بعد تجربی: این جنبه مانند روح و جان ابعاد دیگر دین است؛ زیرا که متدین خود شخصاً به تجربه دینی می پردازد. دین شخصی، به ضرورت، متضمن امری است که ما آن ر ا جنبه تجربی نامیده ایم؛ یعنی بعدی که شخص، تجربه ای از عالم ماورا می یابد. حتی انبیا خود در تجربه شخصی به نبوت رسیده اند. (اسمارت، 1967، ص11)
2-3- منشاء دین
مطالعات پیرامون منشا دین را دو دسته کلی می توان مورد بررسی قرار داد:
– منشا به عنوان علت پیدایش دین: این گروه از مطالعات علت پیدایش دین را به عنوان یک امر خارجی که خود مشتمل بر یک سری قواعد و دستورهایی است مورد بررسی قرار می دهند.(فنایی،1375،ص 122)
– منشا به عنوان علت پذیرش دین: این مطالعات بررسی می کند که چرا انسان‌ها با وجود اختلاف در فرهنگ‌ها، آداب، رسوم و دیگر وسائل زندگی‌شان به نحوی به دین گرایش دارند؟ چه علل و انگیزه‌های روانی باعث شده که انسان‌ها به دین روی آورند؟ (فنائی،1375،ص 124)
از سوی دیگر باید توجه داشت اگر نظریه پردازى، وجود خدا را نپذیرد، نخست دلیلی براى دیندارى ارایه مى دهد و سپس از طریق این باور، پیدایش ادیان را نیز تبیین مى کند به این ترتیب منشأ دیندارى همان منشأ پیدایش دین خواهد بود. (نظریات الحادی) اما اگر پیش فرض، وجود خدا باشد، علت پیدایش دین خدا خواهد بود و مطالعات پیرامون منشا پذیرش دین برای رسیدن به عواملی همچون مسایل روانی صورت می پذیرد.(نظریات خداگرایانه) (فنائی،1375، ص141).
2-3-1- علل پیدایش دین
در زمینه بررسی علل پیدایش دین مهمترین نکته پذیرش یا عدم پذیرش وجود خداست از این رو نظریات این حوزه نیز در دو دسته الحادی و خداگرایانه مورد بررسی قرار می گیرد.
– نظریات الحادی: این نظریات دین را صرفاً براساس امور روانشناختى و یا جامعه شناختى تبیین مى کند. از دیدگاه جامعه شناختى نفس جامعه به دلایلى موجب دیندارى افراد مى شود، و ادیان محصول همین دیندارى است. جامعه نیازهایى را در افراد به صورت مفاهیم دینى اعمال مى کند و همین منشأ ادیان است. از نظر روانشناختی دین امری فردیست که منشأ آن را در درون افراد باید جست مانند سرکوب شدن غرایز و یا ترس ازطبیعت. چراکه اثرات روانی سرکوب شدن غرایز، بنا به نظریات روان شناختى، موجب پدیدآمدن باورهاى دینى درانسان ها مى شود. (فنائی، 1375، ص141)
– نظریات خداگرایانه: همانگونه که پیش از این اشاره شد این نظریات با پذیرش وجود خدا بر این پیش فرض استوارند که منشأدین وجود الهی است. . (فنائی، 1375، ص142).
2-3-2- علل پذیرش دین
بحث از همه نظریات درباره منشأدین، کارى طاقت فرسا و شاید بى فائده باشد که مسلما خارج از مباحث این مطالعات است. از این رو در ادامه بیان چهار نمونه از مهمترین نظریات خداگرایانه کافی به نظر می رشد.
– نظریه کهن الگو: روانکاو مشهور کارل گوستاو یونگ13 روان انسان را به سه لایه آگاهی، ناخودآگاه شخصی و ناخودآگاه جمعی تقسیم می کند. وی محتویات ناخودآگاه جمعى را کهن الگو (صورت مثالى یا آرکى تایپ) نامیده و عقیده دارد در همه انسان ها به طور یکسان وجود دارند. (اس.هال، 1375، صص36-52) یکى از کهن الگوها به نظر یونگ، تصویر خدا است. در نتیجه، ماهیت دین و خدا در زبان روان شناسى او، همه به ماهیت محتویات ناآگاه جمعى برمى گردد.(مورنو،1376، ص142)
– نظریه امر مقدس: میرچا الیاده عنصر اختصاصى و تحویل ناپذیر دین را، امرمقدس می داند. براى فرد بى دین زمان ها و مکان ها متجانس اند ولى براى دیندار زمان ها و مکان ها نامتجانس و ناهمگون اند و منشأدین، واقعیت داشتن امر مقدس و مواجهه انسان ها با آن است. (فنائی،1375،ص53)

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید